Daken: de bouwmeester in februari 2023

In het februarinummer kijken we naar misschien wel het belangrijkste onderdeel van een gebouw – het dak. Omdat je niet zonder kunt! Daken kunnen veel meer zijn dan alleen bescherming tegen het weer. Wat dan precies? Ontdek het in B2, onze nieuwste uitgave. Lees meer in het hoofdartikel van hoofdredacteur Fabian Peters.

Als je een huis wilt bouwen, moet je een dak bouwen. Je kunt het niet zonder! Er kunnen huizen zijn met alleen een dak, maar geen huizen met alleen een muur. De moderniteit heeft deze regel, die al duizenden jaren onweerlegbaar is, in twijfel getrokken. En werd er herhaaldelijk voor aan de schandpaal genageld. Het ongemak met de nieuwe vormen, proporties en architecturale elementen eindigde niet met de ondergang van het nationaalsocialistische schrikbewind. In 1948 beweerde de kunsthistoricus Hans Sedlmayr in zijn eveneens succesvolle en (terecht) zeer controversiële boek „Verlies van het centrum“ een dominant kenmerk van de moderne architectuur te hebben herkend: „de mogelijkheid om boven- en onderkant te verwisselen, wat samenhangt met de voorkeur voor het platte dak“.

Sedlmayr identificeerde Claude-Nicolas Ledoux‘ beroemde architecturale fantasie van een bolvormig huis uit 1770 als het startpunt voor deze ontwikkeling. Ledoux‘ „maison des gardes agricoles“ is in feite het geval van een huis zonder muren of een dak – afhankelijk van hoe je het bekijkt – waarin alle functies zijn ondergebracht in een bolvorm. In zijn utopische ontwerp overwon de Franse architect 250 jaar geleden al het klassieke onderscheid tussen deze twee componenten – een stap die we in de architectuurpraktijk nog maar net kunnen zetten.

Op het eerste gezicht lijkt dit banaal, maar het is een keerpunt in de geschiedenis van de architectuur. In de ogen van Sedlmayr zou de vertaling van wat Ledoux zich alleen maar had voorgesteld in gebouwde architectuur ongetwijfeld een verdere stap zijn in de richting van de afgrond. Voor hem manifesteerden zijn observaties van de moderniteit het begin van chaos, de ontbinding van het humanistische mensbeeld. Vandaag, na de triomfantelijke triomf van de moderne architectuur die sindsdien heeft plaatsgevonden, lijken zijn horrorscenario’s vergezocht. Toch moeten we de kwestie van de architectuurtheorie aanpakken zonder oordeel of visioenen van onheil: Wat betekent het als we de bijna axiomatische scheiding van muur en dak in de toekomst loslaten? Kjetil Trædal Thorsen geeft een aantal aanwijzingen in deze richting in ons interview in dit nummer (zie p. 12).

Een ander dakonderwerp is momenteel echter booming: hoe kunnen we intelligent gebruik maken van de dode dakvlakken boven ons hoofd, bijvoorbeeld als openbare ruimte? Lange tijd bevonden de slechtste kamers in huis zich onder het dak, waar de bedienden werden gehuisvest. Tegenwoordig bevinden de duurste flats, penthouses en presidentiële suites zich vaak onder het dak. De lift heeft de Beletage naar de bovenste verdieping gebracht. Zou het niet mooi zijn als in de volgende ontwikkelingsfase het dak een plek voor iedereen zou worden – net zoals het modernisme al vroeg droomde (zie essay op p. 18)?

Het nieuwe nummer is nu verkrijgbaar in onze winkel: B2: Daken

Met ons januarinummer „Remodelling“ ging de driedelige speciale serie „Doorbouwen“ zijn laatste ronde in. Werken in historische gebouwen vereist veel gevoeligheid om oud en nieuw harmonieus te combineren. Hoofdredacteur Fabian Peters onthult in het hoofdartikel welke projecten in dit opzicht bijzonder succesvol waren .