COP29: De financiële klimaatconferentie

De COP29 klimaatconferentie van dit jaar kwam op zondag 24 november tot een einde. De onderhandelingen waren zwaar, maar brachten ten minste één klein succes: de lidstaten bereikten overeenstemming over een akkoord over klimaatfinanciering ter waarde van 300 miljard dollar.

Er is minstens 1 biljoen dollar per jaar nodig om de klimaatcrisis te bestrijden. COP29, die in november 2024 zal plaatsvinden in Bakoe, Azerbeidzjan, werd aangekondigd als de klimaatconferentie van de financiën. De conferentie had de zeer moeilijke taak om fondsen te werven. Hoewel de meeste deelnemende landen het erover eens waren dat er minstens een biljoen dollar per jaar van de rijkere naar de armere landen moest vloeien, waren ze niet bereid om zich vrijwillig aan te bieden. Uiteindelijk werd een overeenkomst bereikt waarin de regeringen van de VS en de EU financiering toezegden. Volgens experts is het beloofde bedrag echter niet hoog genoeg. De herverkiezing van Donald Trump was ook een reden tot bezorgdheid, omdat de VS zich in 2025 zouden kunnen terugtrekken uit hun toezegging.

Na gesprekken waarbij veel op het spel stond, kwam COP29 overeen dat er een klimaatfinancieringsovereenkomst nodig was ter waarde van 1,3 biljoen dollar. Voor nu hebben de onderhandelaars echter toegezegd de geldstroom te verdrievoudigen om ontwikkelingslanden te helpen over te stappen op schonere energie en om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering. Op grond van deze overeenkomst zullen de rijke landen tegen 2035 $300 miljard per jaar beschikbaar stellen – meer dan het vorige doel van $100 miljard.

Het grootste deel van deze $300 miljard zal worden verstrekt in de vorm van subsidies en leningen tegen lage rente. Hoe het doel van 1,3 biljoen dollar moet worden bereikt, is nog onduidelijk. Particuliere investeerders en een aantal potentiële nieuwe geldbronnen, zoals mogelijke belastingen op fossiele brandstoffen en frequent flyers, zullen het gat vullen. Maar eerst moeten de COP-leden het eens worden.

De emoties liepen dan ook hoog op. Ontwikkelingslanden bestempelden de conferentie als een ramp voor armere landen en als verraad door rijke landen. Een ander probleem is de vraag welke landen het hardst hulp nodig hebben. Grotere opkomende economieën zoals India of landen als Rusland en China, die in sommige definities nog steeds tot de ontwikkelingslanden worden gerekend, zijn niet noodzakelijkerwijs de meest kwetsbare landen.

Twee groepen van zulke kwetsbare landen, de Alliantie van Kleine Eilandstaten en de Minst Ontwikkelde Landen Groep, liepen zaterdag uit protest weg uit een vergadering. Ze kwamen later terug, maar uitten nog steeds hun ongenoegen.

COP29 vond plaats enkele dagen na de overwinning van Donald Trump in de Amerikaanse verkiezingen. Hij is van plan om zich terug te trekken uit het Akkoord van Parijs wanneer hij in januari aantreedt en zal waarschijnlijk geen klimaatfinanciering verstrekken aan ontwikkelingslanden. Door deze extra druk besloten de landen dat het geen optie was om in Bakoe niet in te stemmen met meer klimaatfinanciering. De overeenkomst betekent echter niet dat er onmiddellijk geld beschikbaar is. Het zou ook de schuld van armere landen kunnen vergroten.

Het gastland van de COP, Azerbeidzjan, werd zwaar bekritiseerd voor zijn organisatie en het modereren van de conferentie. Het land is voor 90 procent afhankelijk van olie en gas en lobbyisten voor fossiele brandstoffen waren zeer aanwezig bij de besprekingen. Saoedi-Arabië speelde ook een verstorende rol, onder andere door te proberen een belangrijke tekst te wijzigen zonder volledig overleg. De twee grootste economieën en uitstoters van broeikasgassen ter wereld, de VS en China, waren daarentegen niet erg aanwezig in Bakoe.

Naast klimaatfinanciering richtte de COP zich ook op het terugdringen van binnenlandse emissies. Als landen hun huidige beloften nakomen, is de wereld nog ver verwijderd van de doelstelling van 1,5 graden Celsius die in 2015 in Parijs is afgesproken – volgens een VN-rapport zijn we momenteel op weg naar 2,7 graden Celsius. De COP van vorig jaar gaf reden tot hoop dat dit sneller zou kunnen veranderen dan het er nu naar uitziet.

De volgende COP, nummer 30, zal in 2025 plaatsvinden in de Braziliaanse stad Belem, en de landen hebben voor die tijd nog veel te doen. Ze hebben tot februari 2025 om bijgewerkte beloften voor emissiereductie in te dienen. De media-aandacht zal niet verslappen en met het aantreden van Donald Trump zullen er veel vragen zijn over hoe andere landen de schade zullen compenseren die hij zou kunnen aanrichten.

Een van de dagen op COP29 was gewijd aan steden en het stedelijk milieu. Er werden twee belangrijke verklaringen gepubliceerd: de COP29 Map Declaration for Resilient and Healthy Cities en de COP29 Declaration on Enhanced Climate Action in Tourism. De eerste roept op tot sectoroverschrijdende samenwerking om inclusieve, duurzame en klimaatbestendige steden te creëren. De verklaring benadrukt het belang van duurzaam stadsvervoer, groen bouwen, op de natuur gebaseerde oplossingen en klimaatfinanciering.

Tegelijkertijd heeft het Wereldconvenant van burgemeesters voor klimaat en energie een pakket nieuwe partnerschappen en middelen geïntroduceerd om klimaatmaatregelen op meerdere niveaus te versnellen. Dit initiatief ondersteunt stedelijke klimaatfinanciering, gegevensgebruik en innovatie om steden in staat te stellen klimaatplannen uit te voeren. De Dag van de Verstedelijking benadrukte de urgentie waarmee klimaatuitdagingen op stadsniveau moeten worden aangepakt.

Stadsbesturen, stedenbouwkundigen en veel aanverwante beroepen zullen blijven werken aan de klimaatdoelstellingen. En hoewel het akkoord op COP29 teleurstellend was, is het nog altijd beter dan helemaal geen akkoord.

Lees meer over hoe klimaatfinanciering kan worden verhoogd van miljarden naar triljoenen.