Na twee weken van intensieve onderhandelingen is de 28e Klimaatconferentie in Dubai tot een einde gekomen. Verrassend genoeg bevat het slotakkoord van COP28 de langverwachte vermelding van het afstappen van fossiele brandstoffen. Lees hier meer over de conferentie.
Z.E. Dr. Sultan Al Jaber, voorzitter van COP28 en Z.E. Simon Stiell, uitvoerend secretaris van UNFCCC tijdens de plenaire slotzitting van de VN-klimaatconferentie COP28 in Expo City Dubai op 13 december 2023 in Dubai, Verenigde Arabische Emiraten. (Foto: COP28 / Mahmoud Khaled)
Afstappen van fossiele brandstoffen
De COP28 klimaattop in Dubai kwam op 13 december tot een einde na intensieve onderhandelingen. De uiteindelijke overeenkomst wordt door velen gezien als een grote stap voorwaarts: Voor het eerst in 30 jaar zijn bijna alle landen ter wereld overeengekomen om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen als belangrijkste oorzaak van klimaatverandering. Ook al had deze overeenkomst al lang op zich laten wachten en is ze niet wettelijk bindend, toch is het een mijlpaal. Sommige olieproducerende landen, in de eerste plaats de OPEC, hebben tot in de laatste uren van de conferenties geprobeerd om geen melding te maken van fossiele brandstoffen in het slotdocument, maar ze zijn daar niet in geslaagd.
Tijdens de COP-conferenties wordt al jaren gesproken over een duidelijke oproep om fossiele brandstoffen uit te bannen. Veel landen zijn nog steeds gefrustreerd over het feit dat de overeenkomst van dit jaar alleen spreekt over „overgang“ en niet over een volledige „uitfasering“ van fossiele brandstoffen. Bovendien bevat de tekst veel mazen waardoor de productie en consumptie van kolen, olie en gas kan doorgaan.
Na een vroege doorbraak in de oprichting van een fonds om te betalen voor verlies en schade veroorzaakt door klimaatverandering op COP28, waren veel landen teleurgesteld. Het ontbrak met name aan nieuwe financiële toezeggingen van rijkere landen om de overgang van fossiele brandstoffen en aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering te ondersteunen.
Verdrievoudiging van hernieuwbare energie tegen 2030
COP-voorzitter Sultan Al Jaber werd bekritiseerd omdat hij het wetenschappelijk bewijs voor de negatieve milieueffecten van fossiele brandstoffen ontkende. Nu wordt hij geprezen omdat hij erin geslaagd is een overeenkomst te sluiten waarin fossiele brandstoffen eindelijk worden genoemd. Tegelijkertijd werd het voorzitterschap echter overschaduwd door beschuldigingen dat de Verenigde Arabische Emiraten de COP28 hadden gebruikt om zaken te doen met olie en gas. Veel vertegenwoordigers van de fossiele brandstofindustrie waren aanwezig. Toch kwamen 200 landen overeen om de CO2-uitstoot van olie en gas in de toekomst te verminderen.
De overeenkomst van Dubai is de eerste wereldwijde inventarisatie die laat zien hoe landen hun klimaatactie kunnen en moeten versnellen om de doelen van het baanbrekende Akkoord van Parijs van 2015 te bereiken. Dit gaat gepaard met talrijke internationale toezeggingen om hernieuwbare energie te verdrievoudigen, actie te ondernemen om de biodiversiteit te behouden en de uitstoot van bedrijven te verminderen. 100 van de 200 lidstaten hebben toegezegd om het aantal installaties voor hernieuwbare energie wereldwijd te verdrievoudigen tegen 2030 en de efficiëntie tegen het einde van het decennium te verdubbelen.
Er is enige vooruitgang geboekt op het gebied van methaanemissies, na CO2 het ergste broeikasgas. Vijftig oliemaatschappijen, die goed zijn voor de helft van de wereldwijde productie, hebben toegezegd een einde te maken aan het routinematig affakkelen van actieve olie- en gasbronnen. Dit verwijst naar het verbranden van overtollig methaan. Als deze belofte succesvol is, zal het een temperatuurstijging van 0,1 graden Celsius voorkomen.
De verwachtingen waren laag bij de start van COP28. Het resultaat is verre van perfect, maar er is tenminste vooruitgang geboekt. (Foto. COP28 / Mahmoud Khaled)
Niet eens in de buurt van een triomf?
Veel kritiek kwam van de kleine eilandstaten en ontwikkelingslanden. De hoofdonderhandelaar van Samoa zei bijvoorbeeld dat het afstappen van fossiele brandstoffen op een bredere basis in de economie moet gebeuren en niet alleen in energiesystemen. Ze uitte ook haar bezorgdheid over het feit dat het afvangen en opslaan van koolstof nog steeds zou worden toegestaan, wat voor sommige bedrijven een vrijbrief zou kunnen zijn om door te gaan met het winnen van olie en gas.
En hoewel een overeenkomst om het tijdperk van fossiele brandstoffen officieel te beëindigen 10 of 20 jaar geleden zeer welkom zou zijn geweest, is het nu de hoogste tijd. Afgevaardigden op COP28 vierden het resultaat, maar volgens The Guardian „was het niet het omslagpunt dat nodig was om een klimaatramp te voorkomen, om een einde te maken aan het tijdperk van dodelijke fossiele brandstoffen of om de Poolster te redden van 1,5°C. Beweren dat het een triomf is, of iets wat daar ook maar in de buurt komt, is gewoon een leugen.“
Wat gebeurt er daarna? Een belangrijke datum voor de landen is begin 2025, wanneer de volgende Nationaal Bepaalde Bijdragen moeten worden geleverd. En eind 2024 vindt COP29 plaats in Bakoe, Azerbeidzjan, waar waarnemers een sterke Russische invloed verwachten en vrezen dat olieproducenten zullen proberen zich terug te trekken. Desalniettemin is een olieproducerend land erin geslaagd om een belangrijke verplichting op te nemen in een COP. Het is nu aan de lidstaten om dit signaal voor het einde van het fossiele brandstoftijdperk serieus te nemen.