BUNTE MISCHUNG: Regensburgse wijk in Neurenberg

In wat ooit een grotendeels bebost gebied was aan de oostelijke rand van Neurenberg, is in de afgelopen drie jaar een nieuwe woonwijk met 381 appartementen gebouwd. Siedlungswerk Nürnberg (SWN), als ontwikkelaar, en het architectenbureau Behles & Jochimsen hebben hier een opmerkelijk project gerealiseerd, dat ondanks talloze uitdagingen betaalbare woonruimte biedt met een aantrekkelijke stedelijke en architectonische kwaliteit.

De planning voor de wijk „Bunte Mischung“ werd halverwege de jaren 2010 gestart. Op dat moment was de Vrijstaat Beieren op zoek naar gebieden voor goedkope woningbouw met een hoge dichtheid. Het terrein van 3,9 hectare tussen de Regensburger Strasse en de spoorlijn was al planologisch veiliggesteld, zij het met een verouderd ontwikkelingsplan uit de jaren 1970 dat voorzag in open bebouwing, weinig gebruik en gebruik als overheidsgebouw. De stad Neurenberg werkte mee aan de aanpassing van het ontwikkelingsplan wat betreft dichtheid, gebruik en bouwvorm.

In 2016 organiseerde Siedlungswerk een stedenbouwkundige ideeënprijsvraag, waarbij een team van de architectenbureaus Behles & Jochimsen en Topos Landschaftsarchitekten de eerste prijs won. Het oorspronkelijke wedstrijdontwerp met 480 wooneenheden en een BVO van 2,0 werd in samenspraak met de betrokken bureaus verder ontwikkeld tot een masterplan, waarbij de dichtheid werd teruggebracht tot 381 appartementen en een BVO van 1,75.

Het stedenbouwkundig concept verdeelt de locatie in vier bouwkavels omgeven door een ringweg. De randbebouwing langs deze ringweg heeft een gesloten ontwerp en wordt begrensd door een beschermde bosrand. Deze gesloten bouwmethode dient als effectieve geluidsbescherming tegen de aanzienlijke impact van verkeer en bedrijfslawaai. Elk bouwperceel heeft een groen hof waaromheen de gebouwen in lijn met de straat zijn gerangschikt. De hoven zijn met elkaar verbonden door kieren en doorgangen. Tussen de bouwkavels lopen smalle steegjes die elkaar kruisen op een klein plein, dat is gecreëerd door de bouwblokken naar elkaar toe te schuiven.

De ontwikkeling bestaat uit een rij huizen waarvan de onafhankelijkheid volumetrisch wordt benadrukt door verspringende hoogtes en knikken in het grondplan. De gebouwen in de buitenste ring van gebouwen zijn hoger, terwijl die in het centrum van de wijk lager zijn, waarbij de hoeken worden benadrukt. Om een stedelijk karakter te bereiken, zijn de afstanden tussen de gebouwen langs de stegen geminimaliseerd, terwijl de hoven royaler zijn gedimensioneerd.

De enorme geluidsoverlast op het terrein door het verkeer (spoorwegen en wegen) en commerciële activiteiten vormde een bijzondere uitdaging. Er werd een uitgekiend geluidsisolatieconcept ontwikkeld: Langs het spoor fungeren een kantoorgebouw op de hoek van de Hans-Kalb-Straße, een warmtekrachtcentrale als zuidelijk poortgebouw en een parkeergarage met meerdere verdiepingen als geluidsbuffer voor de achterliggende woonwijk. Een kleine hoogbouw aan de Regensburger Strasse markeert het begin van de wijk. De indeling van de gemeenschappelijke ruimten in de richting van het spoor en de Hans-Kalb-Straße werd vermeden en de woonkamers en buitenzitruimten werden zoveel mogelijk op de rustigere binnenplaatsen georiënteerd.

Om de wijk een stedelijk karakter te geven, werd gestreefd naar een gecontroleerde kleurrijkheid en diversiteit. De meestal gepleisterde geperforeerde gevels variëren zelfs voor vergelijkbare of identieke plattegronden. Elk gebouw heeft zijn eigen kleuridentiteit binnen een bepaald spectrum. De straatgevels zijn gevarieerder en steviger, terwijl de binnenplaatsgevels rustiger en delicater zijn, wat helpt om onderscheid te maken tussen openbare en privéruimtes.

Met het oog op geluidsisolatie werden de raamafmetingen van de straatgevels geminimaliseerd en kamer per kamer gedimensioneerd om een minimale verlichting te garanderen. Om de banaliteit van de resulterende gevelpatronen te vermijden, werden de ramen speels verdeeld, vooral in de trappenhuizen. Brede randen rond de ramen vergroten ze visueel. Franse ramen van vloer tot plafond domineren de binnenplaatsgevels, terwijl loggia’s en halfronde balkons ritme geven aan het uitzicht.

De wijk bestaat uit verschillende gebouwtypes: Een „low-tech hoogbouw“ van elf verdiepingen met commerciële ruimtes op de begane grond en de eerste verdieping, en negen verdiepingen daarboven met elk vier appartementen. Het gebouwtype „Regensburger Straße“ als blok van drie verdiepingen met balkons aan de voorkant werd gebruikt waar het geluidsprobleem minder ernstig was. In de Hans-Kalb-Straße, langs het spoor en aan de kant van de August-Meier-Heim, werden plattegronden met twee verdiepingen en „geluidswerende plattegronden“ gebruikt. Andere speciale gebouwtypes zijn de hoekwoningen, de poortgebouwen, het kantoorgebouw, het ketelhuis en de parkeergarage met meerdere verdiepingen.

Op het kleine buurtplein zijn winkels voor plaatselijke benodigdheden en een kinderdagverblijf met een gezinscentrum gevestigd. Dit past bij de schaal van de bestaande geklasseerde gebouwen aan de oostkant. Het kinderdagverblijf is het enige witte gebouw in de kleurrijke buurt en heeft een eigen tuin met beschermde Engelse eiken. De kleuterkamers bevinden zich op de begane grond, met daarboven de crècheruimtes. De multifunctionele ruimte kan ook worden gebruikt voor evenementen.

Het interieur van de wijk is ontworpen om overal verkeersluw en grotendeels autovrij te zijn. Het grootste deel van de parkeerplaatsen die vereist zijn volgens de regelgeving voor parkeerplaatsen werd ondergebracht in een parkeergarage van zes verdiepingen met 365 parkeerplaatsen, die ook dienst doet als geluidswal voor het spoor. Verdere parkeerplaatsen bevinden zich in een ondergrondse parkeergarage onder de torenflat en langs de ringweg. Ongeveer de helft van de fietsparkeerplekken bevindt zich in gemeenschappelijke fietsenruimtes en privékelders voor huurders en de andere helft in fietsenstallingen buiten.

Een belangrijke uitdaging was het realiseren van hoogwaardige en betaalbare huurwoningen in tijden van stijgende bouwprijzen. Eenvoudige bouwstructuren en constructies, de modularisering van de plattegronden en de standaardisering van veel componenten hielpen de kosten te drukken. De ruwbouw is bewust uitgevoerd met conventioneel kalkzandsteenmetselwerk en gedeeltelijk geprefabriceerde plafonds om een breed scala aan inschrijvers voor de ruwbouw aan te spreken.

Van de 381 wooneenheden werd 45% gesubsidieerd en 55% particulier gefinancierd. Het ontwerp van alle flatindelingen was gebaseerd op de richtlijnen voor inkomensafhankelijke subsidies. Alle flats hebben dezelfde bouwnormen en zijn bijna allemaal drempelvrij.

Het totale investeringsvolume bedroeg 141 miljoen euro. De bouwkosten voor een vierkante meter woonruimte bedroegen 2.350 euro bruto (kostengroepen 300 en 400). De particulier gefinancierde flats worden door Siedlungswerk Nürnberg aangeboden voor minder dan 12 euro/m² woonoppervlakte, terwijl de gesubsidieerde flats overeenkomstig goedkoper zijn, afhankelijk van het subsidiemodel.

Ondanks de dichte bebouwing werden tal van ecologische maatregelen genomen. Er werd geprobeerd om zoveel mogelijk van de bestaande bomen te behouden en ze aan te vullen met nieuwe aanplant die geschikt is voor de locatie. Er werd ook een hagedissenbiotoop gecreëerd en nestkasten geïnstalleerd. De daken en een aantal geschikte gevels werden vergroend. Ondanks de hoge dichtheid en de moeilijke bodemomstandigheden wordt al het regenwater naar het terrein geleid voor infiltratie.

De wijk werd gebouwd volgens de KfW 55 energie-efficiëntienorm. Omdat er geen stadsverwarming beschikbaar was, werd er een warmtekrachtcentrale op biogas gebouwd in het Torhaus Süd, die de wijk voorziet van elektriciteit en warmte (warmtekrachtkoppeling).

De bouwwerkzaamheden, met uitzondering van het kinderdagverblijf, werden in het voorjaar van 2021 gegund aan hoofdaannemer Max Bögl op basis van een grondige ontwerpplanning met belangrijke details. Op verzoek van de klant nam Behles & Jochimsen de uitvoeringsplanning over namens de hoofdaannemer, terwijl het in München gevestigde GAPP-kantoor verantwoordelijk was voor de kwaliteitsborging en het algemene bouwmanagement voor de klant. De bouw begon in de zomer van 2021 en werd in oktober 2024 voltooid.

De woonwijk „Bunte Mischung“ laat zien dat een hoogwaardige en betaalbare woonwijk zelfs onder moeilijke omstandigheden zoals geluidsoverlast en stijgende bouwkosten kan worden gerealiseerd. Dankzij een doordacht stedenbouwkundig ontwerp, een efficiënte lay-outplanning, gestandaardiseerde bouwcomponenten en een conventionele maar solide bouwmethode konden kosten worden bespaard zonder dat dit ten koste ging van aantrekkelijke architectuur en ecologische kwaliteiten. Met zijn gecontroleerde kleurrijkheid en schaal biedt de wijk zijn bewoners een aangename leefomgeving met identiteitsvormende kwaliteiten ondanks de ongunstige ligging tussen de spoorlijn en een drukke weg.

Lees meer over het historische stadscentrum van Neurenberg, het Augustinerhof van Staab Architekten.