Bomen als sleutel tot klimaatvriendelijke steden

In een wereld die steeds meer gekenmerkt wordt door stedelijke groei, speelt het ontwerp van steden een doorslaggevende rol in de levenskwaliteit van de inwoners. Vooral met het oog op de gevolgen van klimaatverandering wordt het steeds belangrijker om groene infrastructuur te integreren in de stedelijke planning.

Bomen zijn een uitstekend element van deze groene infrastructuur, die niet alleen het stadsbeeld verfraaien maar ook concrete voordelen bieden voor het klimaat en de gezondheid van mensen. Maar hoe duurzaam is de verspreiding van bomen in onze steden eigenlijk? Een recent onderzoek onder leiding van deTechnische Universiteit van München (TUM ) laat alarmerende resultaten zien en roept op tot een heroverweging van de stadsplanning.

In een internationaal onderzoek van het Royal Melbourne Institute of Technology (RMIT) in samenwerking met de TUM is de toegang tot groene natuur in acht grote wereldsteden geanalyseerd. Het resultaat is duidelijk: veel steden hebben een ongunstige positie wat betreft de verspreiding van bomen. In metropolen als New York City, Amsterdam, Buenos Aires, Denver en de stadscentra van Sydney en Melbourne staat minder dan 30 procent van de gebouwen in wijken die voldoende schaduw krijgen van boomkruinen. Hoewel het aantal bomen hoog is, is de verdeling ongelijk. In New York en Amsterdam hebben zelfs de gebouwen in dichtbevolkte gebieden niet voldoende schaduw van bomen, hoewel veel huizen in de steden uitzicht hebben op ten minste drie bomen.

De onderzoekers in het onderzoek lieten zich leiden door de zogenaamde „3-30-300“ regel, die is ontwikkeld door bosbouwwetenschapper Cecil Konijnendijk. Deze metriek definieert hoe de groene infrastructuur in steden moet worden beoordeeld:

• Elk gebouw moet ten minste drie bomen in direct zicht hebben.
• De wijk moet voor minstens 30% bedekt zijn met bomen.
• En het mag niet meer dan 300 meter naar het dichtstbijzijnde park zijn.

Interessant genoeg voldoen slechts een paar van de geanalyseerde steden aan deze eisen. Seattle en Singapore zijn positieve uitzonderingen, waar respectievelijk 45 en 75 procent van de gebouwen voldoende in de schaduw van bomen staan. In veel andere steden zijn de cijfers echter ontnuchterend: het gebrek aan effectieve bomen in veel stedelijke gebieden is niet alleen een esthetische tekortkoming, maar kan ook ernstige gevolgen hebben voor het stadsklimaat en het welzijn van de bewoners.

Vooral met het oog op de stijgende temperaturen als gevolg van de klimaatverandering zijn bomen in steden essentieel om voor verkoeling te zorgen. 2023 was het warmste jaar ooit en meer dan 25 procent van de wereldbevolking kreeg te maken met gevaarlijke hitte-extremen. In deze situatie is voldoende bedekking met bomen een belangrijke factor om de stedelijke omgeving te koelen en hittestress te verminderen.

Het onderzoek toont aan dat steden een boomkruin van minstens 40% nodig hebben om de temperatuur overdag aanzienlijk te verlagen. Dit betekent dat de huidige benchmark van 30 procent moet worden gezien als een absoluut minimum. Het ontbreken van deze bedekking heeft niet alleen klimatologische effecten, maar kan ook leiden tot gezondheidsproblemen zoals een zonnesteek, angst of depressie. In stedelijke gebieden zonder voldoende toegang tot bomen en groene open ruimten komen deze problemen bijzonder vaak voor.

In veel gevallen ondersteunen de huidige stedenbouwkundige praktijken de gezonde groei van bomen niet. Wegen en bouwinfrastructuur zoals kabels of leidingen krijgen vaak voorrang boven de behoeften van bomen. Als gevolg daarvan worden veel bomen geplant in ongunstige omstandigheden – de grond is verdicht en asfalt verhindert dat water de wortels bereikt. Als gevolg hiervan groeien de bomen langzamer of worden ze zelfs verwijderd als ze in botsing komen met toevoerleidingen.

De onderzoekers roepen daarom op tot een heroverweging van de stadsplanning. In plaats van gebieden permanent te reserveren voor gebouwen en wegen, zouden deze moeten worden herverdeeld ten gunste van groene infrastructuur. Het eerder opnemen van bomen in de planning van straten en buurten kan hier doorslaggevende voordelen opleveren. Het is ook belangrijk dat bomen worden geplant in gebieden met geschikte groeicondities. Op deze manier kan het huidige gebrek aan voldoende boomkruinen snel worden verholpen.

Onderzoek toont niet alleen de klimatologische voordelen van bomen aan, maar ook hun positieve effecten op de mentale en fysieke gezondheid van stadsbewoners. Het is bewezen dat toegang tot schaduwrijke boomkruinen en groene open ruimtes een positieve invloed heeft op het welzijn van mensen. Bomen verbeteren niet alleen de luchtkwaliteit en verminderen het risico op overstromingen, ze helpen ook om stress, angst en andere gezondheidsproblemen te verminderen.

De resultaten van het onderzoek benadrukken nogmaals de noodzaak om de groene infrastructuur in de stedelijke planning te versterken. Bomen zijn niet alleen een esthetisch element, maar een onmisbaar onderdeel van een aan het klimaat aangepaste stedelijke ontwikkeling. Steden moeten zich daarom ambitieuze doelen stellen om het bomenbestand te vergroten en alle stadsbewoners toegang tot de natuur te bieden. Alleen zo kunnen we een duurzame en leefbare toekomst creëren voor de stedelijke ruimten van onze wereld.

Lees in het interview met Managing Director Bert Habrich hoe de mobiele irrigatiemodellen van GEFA Produkte® Fabritz GmbH de hittestress van stadsbomen bestrijden – klik hier voor het artikel.