Bij de dood van koningin Elizabeth II: haar rol in de architectuur

Het overlijden van de Britse koningin op 8 september 2022 ontroert de wereld. De 96-jarige vorstin had een bewogen leven vol verplichtingen. Dit omvatte vaak de opening van nieuwe gebouwen – een overzicht van wat de koningin betekent voor de wereld van de architectuur vind je hier.

De koningin en architectuur

De Britse koningin Elizabeth II begon haar regeerperiode op 25-jarige leeftijd. Ze was zeven decennia koningin, van 1952 tot 2022, en paste haar rol steeds weer aan de veranderende tijden aan. Het overlijden van de 96-jarige op 8 september 2022 veroorzaakte grote droefheid onder mensen over de hele wereld. Elizabeth II was een symbool van persoonlijke kracht, plichtsbesef en standvastigheid. Ze was populair en bekend tot ver buiten de landsgrenzen.

Tijdens haar recordperiode op de troon knipte de koningin talloze rode linten door. Ze huldigde belangrijke openbare en privégebouwen in, zowel in Groot-Brittannië als in Australië, Nieuw-Zeeland en andere landen van het Gemenebest. In deze tijd zag ze de bouwstijlen drastisch veranderen.

Een blik op de gebouwen die de koningin heeft geopend, illustreert dit: Moderne, brutalistische, hightech en hedendaagse architectuur maken er allemaal deel van uit. Namen als Basil Spence, Powell & Moya, Norman Foster en Herzog & de Meuron schieten je te binnen als je kijkt naar de huizen, musea, vliegvelden, kathedralen, operagebouwen en parlementsgebouwen die door de koningin zijn ingewijd.

De tweede Elizabethaanse jaartelling

In Groot-Brittannië is het nog steeds gebruikelijk om een tijdperk naar de regerende vorst te vernoemen. In haar lange, bevredigende leven heeft Elizabeth II het land als geen ander gevormd. Het is dan ook geen wonder dat de Britten nu terugkijken op het tweede Elizabethaanse tijdperk en hun laatste eer bewijzen aan de koningin.

Gedurende haar tijd op de troon opende Elizabeth II alleen al in Londen meer dan 100 gebouwen. Deze omvatten de Victoria Line metro, het Barbican Centre, Shakespeare’s Globe Theatre, het BBC Broadcasting House en de Great Court in het British Museum.

Dit is een selectie van de gebouwen die door de koningin werden geopend:

1950 en 1960

• 1955: The Queen’s Building, Heathrow, Engeland, door Frederick Gibberd: de centrale terminal van de luchthaven uit de late modernistische periode werd later Terminal 2 en werd in 2009 gesloopt om plaats te maken voor het nieuwe gebouw van Foster + Partners. Terminal 5, ontworpen door Rogers Stirk Harbour + Partners en vernoemd naar de koningin, werd in 2008 geopend.
• 1962: Coventry Cathedral, Coventry, Engeland, door Basil Spence: de koningin was aanwezig bij de officiële inwijding van deze moderne kathedraal, die een 14e-eeuwse kerk vervangt. Het gebouw is een voorbeeld van laat modernisme.
• 1963: New Zealand House, Londen, Engeland, door RMJM: Het 15 verdiepingen tellende gebouw was het op twee na hoogste gebouw in Londen op het moment van de opening door de koningin. Het was de eerste kantoortoren die na de Tweede Wereldoorlog in het stadscentrum werd gebouwd.
• 1968: Euston Station, Londen, Engeland, door William Robert Headley en Ray Moorcroft: Dit moderne treinstation was controversieel omdat oude delen van het gebouw moesten worden vernietigd. Er zijn momenteel discussies over een herontwerp van het station om meer ruimte te bieden voor de hogesnelheidstrein HS2.

1970s

• 1973: Sydney Opera House, Sydney, Australië, door Jørn Utzon: Een miljoen mensen woonden de opening van het beroemde operagebouw door de koningin bij. Met dit iconische gebouw creëerden de Deense architect Jørn Utzon en ingenieur Ove Arup een belangrijk voorbeeld van door ingenieurs gedomineerd laat-modernisme.
• 1976: Museum of London, Londen, Engeland, door Powell & Moya: De koningin opende in dit jaar zowel het City Museum als het Barbican Estate, twee beroemde brutalistische complexen met een innovatief museumontwerp.
• 1976: Royal National Theatre, Londen, Engeland, door Denys Lasdun: Prins Charles noemde het theater een „kerncentrale in het hart van de stad“. Ondanks de gecompliceerde bouwperiode van 25 jaar is het vandaag de dag nog steeds een belangrijk theater.
• 1977: The Beehive, Wellington, Nieuw-Zeeland, door Basil Spence: In dit brutalistische gebouw zetelt de uitvoerende macht van het Nieuw-Zeelandse parlement. Het doet denken aan een bijenkorf.

1980s

• 1982: Barbican Centre, Londen, Engeland, door Chamberlin, Powell en Bon: De koningin beschreef dit kunstcentrum als „een van de wonderen van de moderne wereld“. Het maakt deel uit van het Barbican Estate en biedt plaats aan meer dan 1000 mensen.
• 1986: Lloyd’s Building, Londen, Engeland, door Richard Rogers: Dit gebouw is een vroeg voorbeeld van hightech architectuur. De bouwdiensten en liften bevinden zich buiten het gebouw om binnen meer ruimte te creëren.
• 1988: Parliament House, Canberra, Australië, door Mitchell Giurgola and Thorp Architects: Ter herdenking van de 200e verjaardag van de aankomst van de eerste Britse veroordeelden in de veroordeeldenkolonie Australië opende de koningin het nieuwe Parliament House in de Australische hoofdstad.

1990s

• 1991: Stansted Airport, Stansted, Engeland, door Foster + Partners: Deze luchthaven in de buurt van Londen is een voorbeeld van Britse high-tech architectuur.
• 1998: Museum of Scotland, Edinburgh, Schotland, door Benson + Forsyth: Dit gebouw is een uitbreiding van het 19e-eeuwse Royal Scottish Museum. Het is een moderne toevoeging aan het historische stadscentrum van Edinburgh.
• 1998: British Library, Londen, Engeland, door Colin St John en MJ Long: Ondanks dat prins Charles de bibliotheek beschreef als een „academie voor de geheime politie“, opende de koningin het gebouw officieel. Het is het grootste openbare gebouw dat in de 20e eeuw in Groot-Brittannië is gebouwd.

2000s

• 2000: Tate Modern, Londen, Engeland, door Herzog & de Meuron: De beroemde kunstgalerie was vroeger een elektriciteitscentrale. De koningin had het 37 jaar eerder ingewijd.
• 2000: Great Court in het British Museum, Londen, Engeland, door Foster + Partners: De binnenplaats overdekt door een uitkragende glazen schaal in wat waarschijnlijk het beroemdste museum van de Britse hoofdstad is, vergroot de tentoonstellingsruimte met 40 procent.
• 2004: Schotse parlementsgebouw, Edinburgh, Schotland, door EMBT & RMJM: Het complexe parlementsgebouw verwijst naar het Schotse erfgoed en landschap door onder andere boten en bloemenschilderijen op te roepen.
• 2006: Senedd Cymru, Cardiff, Wales, door RSHP: Het gebouw voor de Nationale Vergadering van Wales bestaat uit een groot stalen dak en hout en een glazen gevel. Het is een van de eerste openbare gebouwen met duurzame elementen zoals een biomassaketel en een regenwateropvangsysteem.

Sinds 2010

• 2011: Somerset House East Wing, Londen, Engeland, door BDP: Deze heropening van de historische vleugel van het gebouw benadrukt de geschiedenis van het imposante huis uit 1547.
• 2012: Cutty Sark, Greenwich, Londen, Engeland, door Grimshaw: De Cutty Sark werd gebouwd in 1869 en was een van de snelste theeklippers in het Britse Rijk. In 2012 werd het schip gerestaureerd en door de koningin heropend als museum.
• 2015: Ministerie van Defensie, Londen, Engeland, door HOK: De eerste plannen voor het herontwerp van het ministerie van Defensie dateren uit 1990. Een heel consortium van partners werkte jarenlang aan het uiteindelijke ontwerp, dat de koningin in 2015 inaugureerde.
• 2022: Elizabeth Line, Londen, Engeland: De nieuwste metrolijn van de hoofdstad werd een paar maanden geleden ingehuldigd. De lijn is vernoemd naar de koningin en de vorstin zelf maakte een verrassingsoptreden tijdens de openingsceremonie.

Na koningin Elizabeth – een blik in de toekomst

Ondanks de heersende rouw in Groot-Brittannië zijn de ogen nu ook gericht op de toekomst: de nieuwe koning, koning Charles III, staat voor veel uitdagingen. Architecten en stedenbouwkundigen kijken vooral naar zijn plannen, want de vorige prins stond erom bekend altijd een mening te hebben over architectonische experimenten.

In mei 1984 hield hij een beroemde toespraak over de voorgestelde uitbreiding van de National Gallery in Londen, die hij omschreef als een „monsterlijke karbonkel op het gezicht van een geliefde en elegante vriend“. Deze drastische uitspraak had succes en de uitbreiding naar Rogers‘ ontwerp werd nooit gebouwd. In plaats daarvan bouwden Robert Venturi en Denise Scott Brown de zogenaamde Sainsbury Wing. Deze uitbreiding is een van de belangrijkste werken van het postmodernisme in Groot-Brittannië.

De prins maakte echter niet alleen emoties los, maar droeg ook bij aan de bouw van nieuwe gebouwen en gemeenschappen. Hij schonk bijvoorbeeld land in het hertogdom Cornwall om het dorp Poundbury te bouwen. Deze geplande gemeenschap van 3500 inwoners, die in 2025 klaar moet zijn, wordt gekenmerkt door traditionele bouwstijlen en New Urbanism.

Een visie op Groot-Brittannië

In 1989 schreef hij ook het boek „A Vision of Britain“. Hierin stelde hij dat traditionele bouwmethoden en esthetiek ook de toekomst van Groot-Brittannië zouden moeten beïnvloeden. Hij staat bekend als een bewonderaar van traditionele architectuur. In 2014 schreef hij in The Architectural Review dat het tijd was voor een meer volwassen architectuur.

De vraag is nu hoe koning Karel in zijn nieuwe rol zal omgaan met architectuur en stedenbouw – zal hij in staat zijn om moderne gebouwen net zo gracieus en plichtsgetrouw in te wijden als zijn moeder?

Een plek waar Koning Karel zeker een mening over zal hebben, is het London Design District dat momenteel in aanbouw is in de Londense deelgemeente Greenwich. Acht gerenommeerde architectenbureaus uit heel Europa hebben hier in totaal 16 studiogebouwen ontworpen. Eén paar gebouwen ontleent zijn charme aan de geraffineerde aluminium gevels die de architecten hebben gebruikt. Hoe ziet het eruit? Ziehier: studiowoningen van Barozzi Veiga.