Biënnale 2022: een voorproefje

De Kunstbiënnale van Venetië opent op 23 april. Onder curatorschap van Cecilia Alemani zal de Biënnale van 2022 zich in het bijzonder richten op de vrouwelijke posities in de kunst van de 20e en 21e eeuw. Daarmee verwijdert ze de blanke westerse man uit het centrum van het kunstuniversum.

Venetië loopt warm: de nieuwe expositieruimtes ontworpen door David Chipperfield Architects in de Procuratie Vecchie op het San Marcoplein zijn zojuist gepresenteerd aan het publiek. Sinds 10 april en tot 1 mei vindt „Homo Faber“ plaats op San Giorgio Maggiore, een reeks tentoonstellingen en evenementen gericht op artistieke ambachtstechnieken, waarin luxe fabrikanten uit de hele wereld de vaardigheden van hun ambachtslieden demonstreren. Maar het belangrijkste evenement van het seizoen begint op 23 april, wanneer de Kunstbiënnale haar deuren opent. VIP’s en de pers krijgen vanaf 20 april toegang tot de Giardini en de Arsenale. Dan kunnen ze zien wat de curator van de Biënnale Cecilia Alemani en haar team en de curatoren van de nationale paviljoens dit jaar hebben gecreëerd.

„The Milk of Dreams“ is de titel van de Biënnale van 2022, die Cecilia Alemeni heeft ontleend aan een boek van de surrealistische kunstenares Leonora Carrington (1917-2011). Voor het eerst zijn niet-mannelijke kunstenaars in de meerderheid op een kunstbiënnale. En twijfels over de blanke, westerse man als „maat van alle dingen“ spelen ook een belangrijke rol in het getoonde kunstdiscours. Cecilia Alemani is op zoek naar alternatieve verhalen, en niet alleen voor het heden en de toekomst. Het opnieuw onderzoeken en interpreteren van de geschiedenis is een belangrijk onderdeel van haar concept.

Het belangrijkste instrument voor het ontwikkelen van een alternatief verhaal zijn vijf tentoonstellingen in de tentoonstelling. Deze vijf „tijdcapsules“, zoals Cecilia Alemani ze noemt, slaan bruggen naar de kunst- en cultuurgeschiedenis en vormen tegelijkertijd de inleiding tot centrale thema’s van de Biënnale van 2022. De curator ontwikkelde de tijdcapsules samen met de Milanese ontwerpstudio Formafantasma, die al de speciale show „Le muse inquite“ ontwierp voor de Biënnale van Venetië in 2020.

De eerste tijdcapsule verwijst direct naar de biënnale titel „The Milk of Dreams“ en presenteert een galerie met werken van internationale avant-gardekunstenaars uit het begin van de 20e eeuw. Leonora Carrington is een van hen. Eileen Ager, Claude Cahun, Leonor Fini, Ithell Colquhoun, Loïs Mailou Jones, Caron Rama, Augusta Savage, Dorothea Tanning en Remedios Varo behoren ook tot de kunstenaars die hier tentoongesteld worden. De Biënnale 2022 plaatst hen naast werken van hedendaagse kunstenaars, van wie de meesten ook vrouwelijk zijn, wier werken soortgelijke thema’s behandelen, het verlangen naar transformatie en identificatie. Er zullen werken te zien zijn van onder andere Aneta Grzeszykowska, Julia Phillips, Ovartaci, Christina Quarles, Shuvinai Ashoona, Sara Enrico en Birgit Jürgenssen.

Tijdcapsule nummer twee gaat, net als de eerste capsule in het centrale paviljoen in de Giardini, over geprogrammeerde kunst en kinetische abstractie uit de jaren 1960. Werken van Agnes Denes, Lillian Schwartz en Ulla Wiggen worden afgewisseld met werken van Dadamaino, Laura Grisi en Grazia Varisco. De derde tijdcapsule van de Biënnale 2022 richt zich op de connecties tussen lichaam en taal. Het verwijst direct naar de tentoonstelling „Materializzazione del linguaggio“, een speciale show op de Biënnale van 1978, die de eerste tentoonstelling op een kunstbiënnale was gewijd aan hedendaagse vrouwelijke kunstenaars.

De laatste twee tijdcapsules van de Biënnale 2022 bevinden zich niet in de Giardini, maar in de Corderie van de Arsenale. De capsule aan het begin van de hal is geïnspireerd op de beschavingstheorie van sciencefictionauteur Ursula K. LeGuin. De schrijfster, die in 2018 overleed, suggereerde dat de eerste verworvenheden van de beschaving niet erkend moeten worden in wapens, maar in transportmiddelen zoals containers en tassen. De tijdcapsule toont bijvoorbeeld werken van de surrealistische kunstenares Bridget Tichenor. Er zijn ook sculpturen van Maria Bartuszová uit de tweede helft van de 20e eeuw en antropomorfe vazen van Magdalene Odundo als hedendaagse werken.

De laatste tijdscapsule van de Biënnale 2022 bevindt zich aan het einde van de Corderie. Daar staat de figuur van de cyborg centraal. Hiervoor hebben Cecilia Alemani en haar team artistieke posities samengebracht die te maken hadden met de samensmelting van mens en machine in de 20e eeuw. Daartoe behoren werken van de dadaïst Elsa von Freytag-Loringhoven, de Bauhaus-kunstenaars Marianne Brandt en Karla Grosch en de futuristen Alexandra Exter, Giannina Censi en Regina. Je zult werken tegenkomen van Anu Põder, Louise Nevelson, Liliane Lijn, Rebecca Horn en Kiki Kogelnik.

„The Milk of Dreams“ „registreert onvermijdelijk de omwentelingen van onze tijd“, zegt Cecilia Alemani. Terugkijken leidt echter tot het besef dat „in tijden als deze kunst en kunstenaars ons helpen om ons nieuwe manieren van samenleven en een oneindig aantal nieuwe mogelijkheden voor verandering voor te stellen.“

La Biennale di Venezia
59e internationale kunsttentoonstelling
De melk van dromen
Venetië: Giardini en Arsenale,
23 april tot 27 november 2022
Vooropening: 20, 21 en 22 april 2022

Ook interessant: In het kader van de Architectuurbiënnale 2021 richtte de Salon Suisse zich op „Bodily Encounters“.