Bergtrein: mobiliteit in de bergen

We zijn al heel lang gefascineerd door bergen die even mooi als afschrikwekkend zijn. We willen ze beklimmen, bezitten en beheersen. De meest comfortabele manier om de hemel te bereiken is waarschijnlijk met een bergtrein. Deze bestaan echter pas sinds het einde van de 19e eeuw. Van tandradbanen tot dubbeldekker-kabelbanen, hier zijn tien voorbeelden van transportmiddelen in berglandschappen.

Kabelbanen worden gebouwd op plaatsen die onneembaar lijken. Hier wordt een onderscheid gemaakt tussen kabelbanen en kabelspoorwegen. Kabelbanen laten cabines, gondels of stoelen hoog boven de grond zweven. Ze worden gedragen door een of meer kabels.

De langste en hoogste kabelbaan bevindt zich in Canada. De eerste kabelbaan ter wereld ligt echter veel dichter bij huis – in het Zwitserse kanton Obwalden. De bergbaan uit 1992 was toen al een hit met zijn roterende cabinevloer. Bad Reichenhall is ook de thuisbasis van ’s werelds oudste bewaard gebleven originele kabelbaan met grote cabine. De zogenaamde „Predigtstuhlbahn“ uit 1928 werd beschouwd als het model van een perfecte kabelbaan. Tegenwoordig staan de dodecagonale rode gondels op de monumentenlijst. Maar de nostalgische bergbaan is nog steeds in bedrijf! Een ingenieur werkt in het bergstation.

In een luchttramlijn bewegen twee cabines synchroon op afzonderlijke spoortouwen. Een trektouw beweegt ze tijdens het stijgen en dalen. De cabines zijn vaak groot. Dit betekent dat ze veel mensen tegelijk vervoeren en meestal op vaste vertrektijden. Op circulerende kabelbanen worden meestal meerdere kleinere cabines gebruikt. Gondelliften met één kabel, twee kabels en zelfs drie kabels bewegen op vaste ophangkabels en circulerende tractiekabels voor de gondels. Tricable gondelliften hebben momenteel de hoogste transportcapaciteit – tot 5.500 passagiers per uur. Een voorbeeld hiervan is de „Glacier Ride“ in Zermatt. Als hoogste tricabele gondellift ter wereld vervoert deze bergtrein tot 2.000 mensen per uur. Een ander hoogtepunt is dat de gondels een glazen vloer hebben. Je moet dus vrij zijn van duizeligheid om van dit uitzicht rondom te kunnen genieten.

Funiculars bewegen langs een vaste route, vaak op rails. Ze worden voortbewogen door kabels die de cabines trekken. Vroeger werden hiervoor ballasttanks met water gebruikt. Een stukje kabelbaangeschiedenis wacht bijvoorbeeld op toeristen in Nidwalden in Zwitserland. De meer dan 125 jaar oude „Stanserhorn-Bahn“ brengt hen van Stans naar de al even spectaculaire „CabriO“ kabelbaan. De nostalgische bergtrein uit 1893 maakt indruk met zijn charmante houten hutten. Een andere kabelbaan is de „Hungerburgbahn“ in Innsbruck. Deze is ontworpen door niemand minder dan sterarchitect Zaha Hadid. De futuristisch gebogen daken van de kabelbaanstations doen denken aan gletsjertongen en morenen. En in het Tiroolse dorp Serfaus is er een speciale versie van de kabelspoorbaan: een ondergrondse luchtkussenhangbaan. Een ander hoogtepunt is de „Gelmerbahn“ kabelspoorbaan. Deze werd de afgelopen honderd jaar gebruikt voor de bouw en exploitatie van een elektriciteitscentrale in het Berner Oberland. Nu kunnen toeristen in de zomer ook gebruik maken van deze bijzondere bergtrein. Op de steilste punten heeft hij een hellingspercentage van 106 procent! Daarmee is het de steilste open kabelspoorbaan van Europa. Bovendien brengt deze achtbaanachtige rit je altijd bergafwaarts als de wagon open is.

Deze installaties beklimmen de steilste hellingen zodat we kunnen genieten van spectaculaire uitzichten terwijl we in de lucht zweven. De „Aiguille du Midi“ in Frankrijk is bijvoorbeeld een technologisch meesterwerk. Deze bergspoorlijn omvat het langste stuk kabelbaan ter wereld dat zonder tussensteunen is gebouwd.

De naam zegt het al: „CabriO“ is een open kabelbaan. Maar dat is nog niet alles. Het is ook ’s werelds eerste door een kabelbaan geleide dubbeldekker. Deze Zwitserse bergtrein wordt zijwaarts geleid tussen twee kabels. De cabine van de gondels is volledig van glas. Alsof dat nog niet genoeg is, is er ook nog een bovendek. Hier kun je de Alpenlucht inademen op een hoogte van 1.900 meter. Er passen zestig mensen in de cabine, dertig op het bovendek.

Er bestaan al gondels die 360 graden draaien. Een voorbeeld hiervan is de „Titlis Rotair“ kabelbaan. De gondels van ’s werelds eerste roterende kabelbaan draaien één keer rond zichzelf op weg naar de top. Niets staat een panoramisch uitzicht in de weg.

Hooibalen in plaats van toeristen – sommige bergspoorwegen geven een andere prioriteit. Zo is er bijvoorbeeld de Zwitserse „Buiräbähnli“. Deze miniatuurkabelbaan wordt gebruikt om boerderijen te bevoorraden, maar neemt ook bezoekers mee aan boord. Verre van high-tech, houdt alleen een houten hek de passagiers in de rode cabine.

Ja, ze bestaan nog steeds. Naast moderne technologie met mooie namen kun je deze transportmodellen nog steeds vinden. De nostalgische „Vellau“ mandlift, bijvoorbeeld, bestaat uit een borsthoge metalen mand voor twee personen. Hij brengt je rechtop – en heel ontspannen – over weilanden en bossen naar de Leiteralm.

De stoeltjeslift klinkt iets comfortabeler. Deze bergtrein brengt je omhoog, alleen of met meerdere personen naast elkaar. In plaats van in een gesloten cabine zit je in de frisse lucht. Je zit meestal vast aan een stang die je van bovenaf naar beneden kunt trekken.

In plaats van touwen worden tandwielen gebruikt voor de voortbeweging. De gekartelde wielen grijpen aan op het tandrad op de grond. De Zwitserse „Pilatusbahn“ is de steilste tandradbaan ter wereld. De originele door stoom aangedreven wagons staan in het museum. Tegenwoordig is de lijn gemoderniseerd en rijdt hij op elektriciteit. Zwitserland heeft ook een tandradbaan met een extra worst. De „Dampfwürstlibummler“ uit 1892 brengt je in een rustig tempo de Rothorn op. Naast het uitzicht kun je genieten van de beroemde Heizerwürstli-worstjes. Deze worden tijdens de reis op de stoomketel gekookt.

Ook interessant: Wat zijn de snelste treinen ter wereld? We beantwoorden deze vraag hier.