Bella Italia in groen

Voor de achtste keer organiseerden de vereniging Arketipos en het stadsbestuur van de Noord-Italiaanse stad Bergamo het internationale evenement i maestri del paesaggi – meesters van het landschap. De editie van 2018 richtte zich op de basis van elk landschap: planten. Het traditionele hoogtepunt en slotact was de tweedaagse International Meeting op 21 en 22 september in het Teatro Sociale, met lezingen van gerenommeerde landschapsarchitecten en -ontwerpers.

De combinatie van landelijk en stedelijk, van gebouwde steen en plant had niet beter kunnen werken dan op de i maestri del paesaggio van dit jaar: twee locaties domineerden – de lezingen in het historische Teatro Sociale werden afgewisseld met pauzes op het groene Piazza Vecchia.

De groene metamorfose van Piazza Vecchia – een toonbeeld van historisch gegroeide stedelijke bouwcultuur – was het middelpunt en de alomtegenwoordige link van het evenement van dit jaar met het thema „Plant Landscape“. Het was dan ook niet meer dan logisch dat de Nederlandse tuinontwerper Piet Oudolf werd gevraagd om de tijdelijke interventie te creëren. Oudolf had echter zijn bedenkingen bij het ontwerpen van het zogenaamde Groene Plein: „Normaal gesproken ontvouwt een tuin zich pas na een bepaalde periode. Deze keer moest alles op tijd klaar zijn voor het evenement.“ Ondanks al zijn planning komt er volgens Piet Oudolf ook veel improvisatie bij kijken. Dit is de grote kunst van de ontwerper, die deel uitmaakt van de New Perennial beweging: hij plant, bedenkt van tevoren welke planten geschikt zijn, waar welke soort geplant moet worden, hij schetst, bedenkt – en uiteindelijk ziet het er des te natuurlijker, impulsiever en levendiger uit. Dat het er zo vloeiend uitziet, komt door de manier waarop hij de planten, vooral vaste planten en grassen, in zogenaamde „drifts“ rangschikt. Hij is erin geslaagd om de sfeer van een wild landschap te vangen en te integreren in de stedelijke ruimte.

Vanuit dit waargenomen wilde landschap, waarin bezoekers ontspannen gesprekken voerden en ontspanning en de sfeer van de Italiaanse bouwcultuur vonden, verschoof de aandacht naar de inhoud binnenin het Teatro Sociale, het imposante gebouw met houten balustrades en plafondbalken. In een talkshow bespraken de Nederlandse landschapsarchitect Piet Oudolf, de Amerikaanse tuinarchitect en auteur Thomas Rainer en Nigel Dunnett, hoogleraar plantontwerp en stadstuinbouw aan de universiteit van Sheffield, onder andere hun opvatting over een landschapsontwerper. Dunnett is een pionier op het gebied van een nieuwe ecologische benadering van het ontwerpen van tuinen en openbare ruimten. Centraal in het werk van Nigel Dunnett staat de integratie van ecologie en tuinbouw om een dynamisch en divers gecoördineerd landschap te creëren met weinig inspanning en een grote impact. Ook al bleven de verhoopte vurige discussies en spannende tegenstellingen uit, inhoudelijk vormde de talkshow een sterke basis.

Terwijl Louis Benech – een superster onder de Franse landschapsarchitecten, de eerste die een deel van het wereldberoemde Versailles opnieuw ontwierp – en Filippo Pizzoni, een Italiaanse landschapsarchitect, hun werkethiek en de tuinen die ze tot nu toe hebben gerealiseerd bespraken, richtten Kristina Knauf, stedenbouwkundige bij MVRDV, en Sandra Piesik, Britse architecten, zich op bredere, groene stedelijke ontwikkeling in tijden van klimaatverandering. De mannen richtten zich op specifieke voorbeelden, terwijl de vrouwen naar het grote geheel keken.
Als hoofd van verschillende projecten legde Knauf uit dat het bureau zich bezighoudt met het zorgen voor voldoende groen in hun plannen en realisaties. „Het is zeer dringend om klimaatadaptatie aan te pakken,“ zegt Knauf. In een huidig project wordt het centrum van Eindhoven omgevormd tot een groene verbinding tussen drie groene ruimten. Om dit te bereiken worden muren en daken ontworpen als groene ruimten. „Uiteindelijk moet het lijken alsof we de stad op zijn kop hebben gezet en in een pot groene verf hebben gedoopt.“ Het is echter belangrijk om productief groen te creëren en na te denken over waar het zinvol is.
Architect Sandra Piesik is de auteur van HABITAT: Vernacular Architecture for a Changing Planet. Haar publicatie brengt een internationaal team van meer dan honderd vooraanstaande experts uit verschillende disciplines samen. De auteurs onderzoeken vernaculaire architectuur in de context van klimaatzones, ecosystemen, hernieuwbare bronnen en stedelijke ontwikkeling. Hun boek maakt een reis door tachtig landen en de vijf klimaatzones van de wereld. Het werk is gemaakt in de context van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering.

Symbiose van architectuur en landschap

Een voorbeeld van het mogelijke succes van een symbiose van architectuur en landschap is het projectontwerp van het Deense architectenbureau BIG. Vorig jaar won de Bjarke Ingels Group de wedstrijd om de fabriek in San Pellegrino Terme uit te breiden. Deze fabriek staat al sinds 1899 in San Pellegrino en wordt omringd door schilderachtige natuur, rivierwater en bergen. Het merk San Pellegrino maakt ook deel uit van de Italiaanse economie en cultuur.
Het is duidelijk dat architecten de culturele en sociale context moeten respecteren bij het realiseren van projecten. Natuurlijk kunnen er nieuwe perspectieven in worden opgenomen, maar de plek en het uiterlijk ervan mogen niet worden verdoezeld. De Bjarke Ingels Group belooft precies dat te doen met het ontwerp van de nieuwe vlaggenschipfabriek van San Pellegrino. Het nieuwe ontwerp bedekt de fabriek niet met vreemde elementen: Het ontwerp combineert de modulaire architectuur van de fabriek met repetitieve elementen van Italiaans classicisme en rationalisme. De ruimte varieert door de spanwijdte van de bogen te vergroten en te verkleinen. Zo beweegt en stroomt de architectuur op dezelfde manier als de rivier ter plekke. Alles lijkt een vloeiende structuur te hebben.

A dopo, Bergamo

Terwijl Milaan mode en Venetië kunst en architectuur biedt, is Bergamo gewijd aan landschapsarchitectuur en tuinkunst. Het evenement dient als forum voor de uitwisseling van verschillende disciplines, die allemaal op de een of andere manier met landschap te maken hebben. De editie van dit jaar was gericht op de verstrengeling van architectuur en landschap en de rol van planten in de context van stedelijke groei, verdichting en klimaatadaptatie.

Meer informatie over dit onderwerp vind je in het novembernummer 2018 van Garten+Landschaft.