Belangrijke middeleeuwse kunstwerken zijn door hun handen gegaan

Afgestudeerd restaurateur Boris Frohberg bracht dit jaar zijn zomer door in Slowakije en bezocht voor ons twee spannende tentoonstellingen in Košice, die gewijd waren aan de belangrijke Slowaakse restaurateur Mária Spoločníková en de beroemde laatgotische meester Paul von Leutschau.

Vanuit kunsthistorisch perspectief staat 2017 in Slowakije in het teken van de 500e verjaardag van de installatie van een houten gevleugeld altaar door de houtsnijder Meester Paul van Levoča in de Basiliek van Sint Jacob in Levoča. Hij is ongetwijfeld de beroemdste laatgotische kunstenaar die in het huidige Slowakije heeft gewerkt. In deze context wijdden de East Slovakian Gallery in Košice en de St Elisabeth’s Cathedral in Košice zich aan het levenswerk van een bekende restaurateur: de 90e verjaardag van Mária Spoločníková werd gebruikt als aanleiding voor dit eerbetoon. De twee tentoonstellingen gaven een representatief beeld van het leven en werk van deze belangrijke Slowaakse restaurateur en droegen bij aan het onderzoek naar het werk van meester Pavel uit Levoča.
De kamertentoonstelling in de Oost-Slowaakse Galerij (soms ook de Oost-Europese Galerij genoemd) en in de Sint Elisabeth Kathedraal in Košice toonde de belangrijkste gotische kunstwerken die Mária Spoločníková restaureerde, maar ook werken die minder bekend zijn. Ze omvatten altaren, epitafen, paneelschilderingen en geschilderde sculpturen in gelijke mate en tonen de kwaliteit van haar restauratiewerk.

Košice heeft vertrouwen in haar benadering van de restauratiegeschiedenis

De presentaties laten een waardering zien voor de restauratie-ethiek die we nog goed kennen uit de tweede helft van de 20e eeuw. Vanuit het perspectief van vandaag lijkt het vrij moedig om vol vertrouwen te staan achter het op grote schaal of volledig opnieuw schilderen en vergulden van de gotische sculpturen, zelfs als deze zijn gedocumenteerd door studies. Desalniettemin moet worden opgemerkt dat ze als kanttekening kritisch onder de loep hadden kunnen worden genomen. In deze context vallen de gelaagde trappen op die verticaal over het gezicht lopen. Dit is een procedure die enkele decennia geleden nog gebruikelijk was in de academische restauratie, die ons oudere restaurateurs bekend voorkomt, maar die tegenwoordig meestal verborgen blijft voor het kritische publiek. Welke collega zou de moed hebben om in een vergelijkbaar tentoonstellingsproject in Duitsland deze vroegere fouten toe te geven en deze aanpak in de context van de restauratiegeschiedenis met vertrouwen te presenteren als een (modern) kunstwerk met zijn of haar eigen handtekening?

De tentoonstellingen werden verrijkt met multivisuele presentaties, tastbare gipsafgietsels van middeleeuwse madonnabeelden (haptische facsimiles), röntgenbeelden en analyseprotocollen. Ze getuigen van het feit dat fundamenteel wetenschappelijk onderzoek zeer serieus werd genomen en geven inzicht in de gebruikte restauratiemethoden. In de zuidelijke toren van de Sint Elisabeth Kathedraal in Košice worden de röntgenbeelden ook geïnterpreteerd als kunstwerken en kunnen ze worden ervaren als ruimtelijke installaties. Deze voorstellingen voegen een extra aspect toe. Hier begeeft het wetenschappelijke instrument zich op het terrein van de beeldende kunst en gaat het een eigen leven leiden als zelfstandig kunstwerk – effectief geënsceneerd.

Mária Spoločníková behoort tot de eerste generatie van professionele Slowaakse restaurateurs.

De tentoonstelling geeft ook een drieledig beeld van het kunstwerk: van het werk in het restauratieatelier (in het museum), van het kunstwerk op zijn oorspronkelijke locatie (in de kathedraal) en van een bijproduct van het wetenschappelijke werk, als zelfstandig kunstwerk (zuidelijke toren van de kathedraal). Terugkijkend kan worden gezegd dat het eren van het levenswerk van een vrouwelijke restaurator een zeldzaamheid is in ons deel van de wereld en de aandacht van lokale experts waard is. Mária Spoločníková behoort tot de eerste generatie professionele Slowaakse restaurateurs. „Onze belangrijkste middeleeuwse kunstwerken zijn door haar handen gegaan,“ legt conservator Katarína Nádska uit.

Informatie:

Curator van de tentoonstelling: Katarína Nádaská
Samenwerking: Juraj Gembický, Ľudmila Zozuľáková
Vertalingen: Janka Jurečková, Denisa Herelová, Veronika Mikulová
Digitalisering van de fotodocumentatie: Ondrej Rychnavský
Technische samenwerking: Copyvait, Esolutions, Unie van blinden en slechtzienden Slowakije, Vis Gravis
Partners: St Elisabeth Kathedraal in Košice, Slowaakse Nationale Galerie in Bratislava

De tentoonstelling werd ondersteund door het Fonds ter Bevordering van Kunst uit Publieke Bronnen.