Ongemak – geen gebruikelijk kernconcept voor een Baumeister titel. Vooral omdat we zo vrij zijn geweest een heel nummer onder dit overkoepelende thema te plaatsen, met uitzondering van de oplossingen natuurlijk. Voor de rest van dit nummer realiseerden we ons al snel op hoeveel niveaus architectuur kan worden onderzocht aan de hand van categorieën van ongemak. Dus wees geduldig, beste lezers – u zult in dit nummer niet de onproblematisch mooie, allround succesvolle voorbeelden van de huidige architectuur vinden.
In plaats daarvan vindt u veel verschillende voorbeelden van gebouwde ruimte die ons achterlaten met een gevoel van tegenstrijdigheid en irritatie. Dit hoeft overigens niet per se tegen de architectuur te spreken. Het gaat niet simpelweg over „slechte“ architectuur. Het gaat over architectuurgerelateerde contexten die een ambiguïteit of complexiteit met zich meebrengen die ons de veilige grond van het moreel en esthetisch goede doet verlaten.
Architectuur is bijvoorbeeld een bemiddelend element in menselijke dynamieken zoals de sociale drang tot controle. De staatsinstelling die dit het duidelijkst weerspiegelt is de geheime dienst. Zijn Duitse voorbeeld, de BND, bouwt momenteel een nieuw gebouw in het centrum van Berlijn. Architectonisch lijkt het gebouw onbeslist. Zijn demonstratief langgerekte, maar opzettelijk sobere gevel vat perfect het karakter van een overheidsdienst samen: dit gebouw wil groot zijn, maar tegelijkertijd ook wegduiken. Het wil zien, maar niet gezien worden – behalve misschien als een instelling die ziet. Als een geheime dienst.