Bauhaus in het Oosten

Onze redacteur Friederike Voigt houdt helemaal niet van de koude en natte herfst in Duitsland. Daarom reisde ze onlangs naar Tel Aviv – waar de zon in november nog warm schijnt. In de „Witte Stad“ aan zee, zoals Tel Aviv ook wel wordt genoemd, maakte ze een wandeling door de Bauhaus-straten van de stad en begon ze aan een inspirerende reis naar het verleden.

„Witte stad aan zee“ klinkt als een sprookje. En dat is het ook. Niet ver van de Arabische kruidenmarkten staan 4000 Bauhaus-gebouwen. De meeste stralen nog steeds in hun wit en zijn een trekpleister voor architectuurliefhebbers. Maar dat zou binnenkort kunnen veranderen.

Talloze Joodse architecten – van wie sommigen aan het Bauhaus in Dessau hadden gestudeerd – ontvluchtten in de jaren 30 de Holocaust en kwamen naar Israël. In die tijd was Tel Aviv gepland als een tuinstad aan de poorten van de Arabische havenstad Jaffa. De toestroom van vluchtelingen veranderde de tuinstad in een snel groeiende metropool. Joodse architecten realiseerden hun Bauhaus-dromen – de goedkope betonnen bouwmethode maakte van de nood een deugd.

Een politiek statement maken met Bauhaus

De nieuwe gebouwen moesten allesbehalve de monumentale blokken uit de nazitijd worden: Eerst en vooral mochten ze stralen. In plaats van verticale lijnen die naar de hemel streven, benadrukten ze het horizontale. Ronde randen in plaats van scherpe hoeken. In plaats van steile, eerder platte daken. In plaats van symmetrie, balans.

„Daarom doen sommige Bauhaus-gebouwen met ronde ramen en dakpergola’s in Tel Aviv ook denken aan een schip,“ legt de audiogids uit, die kan worden geleend bij het plaatselijke Bauhaus Centrum aan de Dizengoffstrasse 77. Balans is net zo belangrijk voor een schip als voor een gebouw in Bauhaus-stijl, leer je. Het schip is ook een symbool van vooruitgang – Tel Aviv wordt tenslotte verondersteld het begin van een nieuwe levensfase te zijn.

Sommige elementen van het gebouw die in Europa werkten, moesten echter worden herschreven in Tel Aviv. De lintramen van Le Corbusier moesten wijken voor het klimaat en werden vervangen door balkonlinten. Een smalle spleet aan de onderkant van het balkon draagt bij aan de luchtcirculatie. De platte daken werden ook herontworpen als dakterrassen en dienen als ontmoetingsplaats voor bewoners op warme zomeravonden.

Een stad in transitie

De witte wijk van Tel Aviv met zijn vele Bauhaus-gebouwen staat sinds 2003 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. In totaal staan er 2000 huizen op de lijst. Noch de stad, noch Unesco financieren echter het opknappen van zoveel gebouwen dat nu hard nodig is. Eigenaren helpen zichzelf uit de brand door het gemeenschappelijk gebruikte dak te verkopen – de verkoop financiert het opknappen van de oude voorraad. In ruil daarvoor mag de koper twee extra zolderverdiepingen bouwen. Dit heeft weinig te maken met monumentenzorg. De stad aan zee staat nooit stil, maar trekt verder als een karavaan. Maar dat is een ander verhaal.