Artemis – Godin van de jacht

In het oude Griekenland was Artemis de godin van de jacht, de maan en het bos en ze werd ook beschouwd als de beschermster van vrouwen en kinderen. Samen met haar tweelingbroer Apollo is ze een van de twaalf Olympische goden. Haar equivalent in de Romeinse mythologie is Diana.

Artemis is de dochter van Zeus en Leto, de tweelingzus van Apollo. Haar geboorte wordt beschouwd als een van de meest indrukwekkende gebeurtenissen in de mythologie: vervolgd door de jaloerse Hera, vond Leto haar toevlucht op het drijvende eiland Delos, waar Artemis voor het eerst werd geboren – en kort daarna hielp ze bij de geboorte van haar broer Apollo. Om deze reden werd ze ook aangeroepen door vrouwen voor een gemakkelijke geboorte.
Ze wordt beschouwd als een maagdelijke godin die door de bossen jaagt met haar vrouwelijke gevolg. Ze draagt meestal een pijl en boog als attribuut en wordt vaak vergezeld door honden of herten. Artemis kan echter ook een wrekende godin zijn: Iedereen die haar beledigt of haar grenzen negeert, betaalt een hoge prijs. In de mythen laat ze zich van een even strenge als rechtvaardige kant zien.

Actaion:
De bekendste mythe is die van Actaion. De jager Actaion ziet Artemis per ongeluk terwijl ze naakt baadt in een bron. Voor deze ontheiliging verandert ze hem in een hert – waarop zijn eigen honden hem verscheuren.

Niobe:
Koningin Niobe bespotte Leto omdat ze meer kinderen had dan zij. De Titaanse Leto wendde zich daarop tot haar kinderen, die als straf alle zeven zonen van Niobe en al haar zeven dochters doodden. Deze mythe wordt vaak afgebeeld in de kunst, bijvoorbeeld in Griekse vaasschilderingen.

Orion:
Orion, de reuzenjager, was een van Artemis‘ naaste metgezellen. Apollo, haar broer, is jaloers op de hechte band tussen Artemis en Orion. Hij misleidt haar met een truc: hij daagt haar uit om op een punt in de zee te richten, dat Orion blijkt te zijn. Artemis raakt – en doodt hem. Van verdriet plaatst ze hem als sterrenbeeld aan de hemel.

Callisto:
Een van haar nimfen, vaak beschreven als Artemis‘ favoriete metgezel, Callisto, verbreekt haar gelofte van kuisheid nadat Zeus haar heeft verleid. Artemis verandert haar in een beer. Ze wordt later door Zeus naar de hemel verheven – als het sterrenbeeld Grote Beer.

Artemis werd in heel Griekenland aanbeden, maar haar cultussen weerspiegelden verschillende facetten van haar persoonlijkheid – als een felle jageres, als beschermster van vrouwen en kinderen of als de machtige godin van de maan.

Efeze:
Haar belangrijkste plaats van aanbidding was de Artemision van Efeze, een van de zeven wereldwonderen uit de oudheid. Het beeld van Artemis van Efeze beeldde haar af met talrijke borsten of eieren – een symbool van universele vruchtbaarheid. Hier verenigde de Griekse godin zich met Anatolische moedergodinnen om een krachtige, kosmische figuur te vormen.

Delos:
Op haar geboorte-eiland Delos werd ze gevierd als de tweelingzus van Apollo. Jaarlijkse festivals, de „Delia“, eerden haar geboorte en combineerden jagen, dansen en zingen – een balans van wildheid en kunst.

Brauron:
In Attica werd Artemis Brauronia aanbeden als beschermster van jonge meisjes. Hier droegen meisjes voor de puberteit dierenmaskers en speelden ze „berenvrouwtjes“ om ritueel de overgang naar volwassenheid te vieren – een symbool van vrouwelijke rijping onder goddelijke bescherming.

In de kunst is de godin gemakkelijk te herkennen: jong, slank, met een korte chiton, pijl en boog, vaak vergezeld van herten of jachthonden. Haar gezicht blijft kalm, bijna koel – symbool voor haar onafhankelijkheid en innerlijke kracht.

Beroemde afbeeldingen zijn onder andere:

• De „Artemis van Versailles“ (1e eeuw v.Chr., Louvre, Parijs): een Romeinse kopie van een Grieks origineel waarop ze in beweging te zien is, vergezeld van een hert.
• De „Artemis van Efeze“ (2de eeuw voor Christus): toont haar als een meerborstige vruchtbaarheidsgodin – een unieke combinatie van jachtgodin en moedergodin.
• Niobid groep (Rome, Villa Albani): een klassiek sculpturaal ensemble dat Artemis toont in woede tegen de kinderen van Niobe.
• In de schilderkunst verschijnt ze later als Diana, haar Romeinse tegenhanger – bijvoorbeeld in Titiaans „Diana en Actaion“ (1556), waar sensualiteit en strengheid dramatisch samensmelten.