Arctische wapperende vleugels

In de stad Ilulissat in Groenland is onlangs een informatiecentrum over ijsfjorden geopend. Het is ontworpen door de Deense architect Dorte Mandrup. Aan de rand van de door Unesco beschermde Arctische wildernis viert de architectuur het weidse uitzicht over de fjord met een transparante, gebogen structuur. Maar is het nodig om een gebouw te bouwen aan de rand van de „ongerepte natuur“ om de aandacht te vestigen op de dramatische gevolgen van de klimaatverandering?

De spectaculaire Ilulissat Icefjord ligt direct voor de gelijknamige stad aan de westkust van Groenland, ongeveer 250 kilometer ten noorden van de poolcirkel. Daar is nu een informatie- en gemeenschapscentrum geopend, direct aan de rand van de door Unesco beschermde Arctische wildernis. De architectuur viert het weidse uitzicht over de fjord met een transparante, gebogen structuur.

De ijsfjord is een van de „Big Arctic Five“, de toeristisch gepromote hoogtepunten van elke vakantie in Groenland. Naast de Inuit-cultuur, hondensleeën, noorderlicht en walvissen zijn dit sneeuw en ijs. Enerzijds is het informatiecentrum bedoeld om toeristen aan te trekken en hen met tentoonstellingen te informeren over klimaatverandering. Aan de andere kant zal het centrum dienen als evenementenlocatie voor de lokale bevolking. Het zal ook het hele jaar door toegankelijk zijn voor klimaatonderzoekers.

Groenland heeft de inkomsten uit het toerisme hard nodig. Armoede is wijdverbreid – alcoholverslaving en depressie komen veel voor en het hoge zelfmoordcijfer is een van de grootste zorgen van het land. Hier zijn vele redenen voor, waaronder slaapstoornissen veroorzaakt door de ononderbroken zonneschijn, maar vooral de botsing tussen de traditionele cultuur en de moderne westerse manier van leven. Vandaag de dag is 88% van de Groenlandse bevolking Inuit of van gemengde Deense en Inuit afkomst, en er wordt zowel Groenlands als Deens gesproken. Het is ook moeilijk om van de ene stad naar de andere te komen. Er zijn geen landwegen; mensen reizen per vliegtuig, helikopter, sneeuwscooter of hondenslee. Tot op de dag van vandaag is de boot nog steeds het populairste vervoermiddel.

Maar is het nodig om een gebouw te bouwen aan de rand van de wildernis om de aandacht te vestigen op de dramatische gevolgen van klimaatverandering? Waarom hier bouwen, aan de rand van de „ongerepte natuur“ van Groenland? Met de extra inkomsten voor de stad Ilulissat is de vraag snel beantwoord. Dorte Mandrup zegt zelf dat haar ontwerp vooral licht moest lijken – als de „vleugel van een sneeuwuil“. Het gebouw rust op steunen, het lijkt tijdelijk geparkeerd en lijkt bijna boven het ruige terrein te zweven. De vleugelvorm omlijst het uitzicht op de fjord, maar schermt het ook af van de sneeuw en de ijzige wind. „Het ijsfjordcentrum biedt bescherming in dit dramatische landschap en is bedoeld als een natuurlijk brandpunt van waaruit je de eindeloze, onherbergzame dimensies van de Arctische wildernis, de middernachtzon en het noorderlicht kunt ervaren,“ legt Dorte Mandrup uit. De draagstructuur bestaat uit een gebogen reeks van 52 driehoekige stalen frames, die door het gebruik van beton tot een minimum zijn beperkt.

De grootste attractie van het gebouw is echter het dak, want dat is toegankelijk en staat in directe verbinding met een wandelpad over het terrein en loopt erlangs door. Vanaf hier kun je niet alleen de indrukwekkende ijsbergen in de baai zien, maar ook de stad. Deze openbare instelling vormt zo een soort drempel tussen beschaving en wildernis.

De ruimtes van het centrum zijn het hele jaar open voor bewoners en bezoekers, maar kunnen ook door bedrijven en politici worden gebruikt voor evenementen. De belangrijkste attractie hier is de tentoonstelling met drie centrale thema’s: „De levenscyclus van ijs“, „Leven aan de ijsfjord“ en „Klimaatverandering“. De tentoonstelling wordt gesponsord door de Deense filantropische organisatie Realdania en de regering van Groenland en laat zien hoe de verschillende Inuit-culturen onder deze barre omstandigheden hebben geleefd en hoe de klimaatverandering het plaatselijke Arctische landschap beïnvloedt. Er worden bijvoorbeeld ijskernen tentoongesteld die het klimaat laten zien van 124.000 jaar voor Christus tot nu.

De tentoonstelling gaat ook in op de culturele geschiedenis van de bewoners. Historici hebben kunnen bewijzen dat de eerste mensen rond 2500 voor Christus naar Groenland kwamen. Films over de lange culturele geschiedenis zijn te zien in de bioscoopzaal, evenals interviews met de inwoners van Ilulissat, die vertellen over hun dagelijks leven en hoe ze omgaan met klimaatverandering. Het gebouw heeft ook een café, een winkel en onderzoeks- en seminarruimten. Je kunt ook ontspannen op bankjes rondom de tentoonstellingszalen en een reis maken naar het Groenlandse onderzoeksstation EGRIP met behulp van een virtual reality-bril.

En last but not least is deze plek bedoeld als feestzaal voor de gemeenschap. Er zijn bijvoorbeeld traditionele vieringen wanneer de zon in januari na zes weken duisternis opkomt en 40 minuten later weer ondergaat. Van dit schouwspel kan ook worden genoten vanaf de zitplaatsen op een van de open terrassen aan het einde van het gebouw. Bezoekers voelen ook op andere manieren de invloed van lokale gebruiken, dus ze moeten niet verbaasd zijn als ze bij de ingang worden gevraagd hun schoenen uit te trekken. Dit is ook gebaseerd op een oude traditie in Groenland en er wordt gezegd dat het de zintuiglijke ervaring van de tentoonstelling versterkt.

Het Icefjord Centre opende in juli 2021.

Er ontstaat een nieuw architectonisch icoon in de haven van Rotterdam. Lees hier meer over het project de Wheel!