ARCHITECTUUR DIE HET VERSCHIL MAAKT: vrijstaand huis in Ammerland

Rond en in München zoekt Academy-winnares Catherina Wagenstaller naar projecten die een verschil maken. Omdat het haar passie voor architectuur heeft gewekt, haar inspiratie geeft of een duurzame aanpak nastreeft. Zoals het vrijstaande huis in Ammerland, dat eind jaren 1980 werd gebouwd door Mechtild Friedrich-Schoenberger. Catherina Wagenstaller bezocht haar in haar huis, dat ze met soms onconventionele methoden heeft gebouwd.

„Wat past hier?“ Deze eenvoudige vraag zou vaker gesteld moeten worden als het gaat om het ontwerpen van architectuur die haar locatie bepaalt en niet overal gebouwd zou kunnen worden, ongeacht de locatie. Cultuur en natuur spelen een essentiële rol in de manier waarop we onze omgeving ervaren. Dit geldt ook voor de gebouwde omgeving, die een plaats in belangrijke mate karakteriseert. Het gaat erom een gevoelig gevoel voor de betreffende locatie te ontwikkelen en met en door de locatie een concept te vinden dat de betreffende speciale kenmerken begrijpt en benadrukt. Het helpt om de essentie van lokale tradities te vangen en ze een eigentijdse vorm te geven. Een vorm die het beproefde eert en tot uitdrukking komt in nuchtere en duurzame architectuur.

„Elegant modern, maar toch gericht op traditie, bij voorkeur ecologisch, maar niet in een dogmatische vorm,“ zegt Mechtild Friedrich-Schoenberger, Dipl. Ing. Architektin BDA op haar website. Sinds ongeveer 2011 is ze samen met de Wessobrunner Kreis e.V. op zoek naar goede oplossingen voor bouwen op het platteland op basis van gerealiseerde voorbeelden ten zuidwesten van München tot Garmisch.
Met het vrijstaande huis in Ammerland vond ze hier al in 1989 een antwoord op, dat na ruim 30 jaar nog steeds actueel is en destijds pionierswerk was. Voor de architecte voegt dit project inspirerende dingen samen als een mozaïek en is daarom sterk verweven met haar persoonlijkheid – niet in de laatste plaats omdat het de thuisbasis is van haar gezin van zes.

Internationale invloeden ontmoeten landelijke ruimte

Het gebouw staat op een stuk grond met eikenbomen, omringd door villa’s en landelijke gebouwen, met uitzicht op het meer van Starnberg en Kasteel Ammerland. Het ontwerp is aangepast aan de locatie en wordt toch gekenmerkt door internationale modellen die de architect inspireerden – bijvoorbeeld het ronde raam, de plattegrondindeling en de keuze van verhoudingen. Het is gedurfd, tijdloos en actueler dan ooit dankzij het revolutionaire basisconcept.

Onconventionele methoden

De bouwcommissie had het vrijstaande huis bijna afgekeurd als „stationshal“. Gelukkig begreep de toenmalige stadsdeelarchitect dat een speciale plek om iets bijzonders vraagt. In 1993, een paar jaar na de voltooiing, werd het gebouw gepubliceerd in tijdschriften zoals „Detail“ en in het architectuurjaarboek van het „Deutsches Architekturmuseum“. De focus lag op het bouwen van een gezond, duurzaam huis. De architect nam ook zijn toevlucht tot nogal onconventionele methoden: de plattegrond is gebaseerd op gunstige en minder gunstige energieaders op het terrein, die werden gelokaliseerd door een wichelroedeloper. De materialen werden geselecteerd op basis van hun bouwbiologische compatibiliteit. Het doel was om te zorgen voor een goed binnenklimaat en voldoende geluidsisolatie. Het gebouw is daarom een gemengde constructie. Achter een open, beglaasde, verticale houten gevelbekleding van sparrenhout bevindt zich een gemetselde structuur die volledig geïsoleerd is met gebakken kurk. Binnenin heeft het huis een houtskeletbouwconstructie.

Het hout voor de constructie komt uit de Jachenau. Het werd in een gunstige maancyclus bij vorst en duizend meter boven zeeniveau geveld en zonder kernen gezaagd. Van oudsher werd het hout volgens deze criteria gekapt, omdat langzaam gegroeid hout met een laag vochtgehalte soepeler werkt na installatie – vandaag de dag is Erwin Thoma waarschijnlijk een begrip op dit gebied. Het gebruikte hout is tot op de dag van vandaag scheurvrij gebleven. Een houten erker valt op door de horizontale gevelbetimmering en loopt door tot het dak. Dit geeft een gevoel van lichtheid dankzij de vlakke helling. Regenwater wordt opgevangen in een regenput voor het doorspoelen van het toilet en de tuin.

Als bezoekers het gebouw binnenkomen, nemen ze meteen de hele structuur in zich op dankzij de visuele assen. De belangrijkste kamers, zoals de kinderkamer, de studeerkamer en de hoofdslaapkamer, bevinden zich op de bovenste verdiepingen en zijn naar het westen gericht, naar het meer toe. Grote raamopeningen en beglazing over de hoeken maken lichtdoorstroomde, vriendelijke kamers in de erkers mogelijk. De aangrenzende kamers bevinden zich aan de achterkant van het huis. Een smalle trap leidt naar de studio van de architect, die als een lantaarn uit de dakconstructie steekt. Het hart van het gebouw is een open keuken op de begane grond – overigens het favoriete detail van de architect – die grenst aan een ruim eet- en woongedeelte. Dit deel van het gebouw is bijzonder ruimtelijk gemaakt door de vloer te verlagen. De keuken is op ambachtelijke wijze gemaakt door een plaatselijke timmerman. Het hout hiervoor kwam van een esdoornboom op het terrein, die moest wijken voor de nieuwbouw. De kasten werden bekleed met linoleum, waardoor ze er vandaag de dag nog steeds als nieuw uitzien. Het huis is nu voorzien van lampen die de architect zelf heeft ontworpen.

De duurzame materiaalkeuze geeft het gebouw een gezonde patina die de architectonische waarde niet aantast. Integendeel, het bewijst dat de toepassing van beproefde kennis loont. Friedrich-Schoenberger plande holistisch tot in het kleinste detail met een hoge standaard voor duurzame architectuur, slim, tijdloos en locatiespecifiek ontwerp en een filosofie die vandaag de dag nog net zo actueel is als toen.

Architectuur + interieurontwerp:
Mechtild Schoenberger
Samenwerking:
Brigitte Schahn
Heino Flache

Constructief ontwerp:
Dr. Kurt Stepan – Bürogemeinschaft Sailer, Stepan, Bloos

De Baumeister Academie is een stageproject van het architectuurtijdschrift Baumeister en wordt ondersteund door GRAPHISOFT en BAU 2019.