Anna Amalia Bibliotheek: Heropening van de tentoonstelling

Op 9 juli 2016 werd de tentoonstelling „Restauratie na de brand“ heropend in de Hertogin Anna Amalia Bibliotheek in Weimar na het grote succes in 2014/15. Een focus van de tentoonstelling is het behoud van de door hitte en water beschadigde banden. Sinds de verwoestende brand op 2 september 2004 zijn ongeveer 36.500 banden na conservering en restauratie teruggebracht in de bibliotheekcollectie.

Het project om de gevolgen van de brand aan te pakken wordt nu ook door het publiek erkend door de normen die zijn ontwikkeld voor volumebehandeling. Het behoud op lange termijn van de oorspronkelijke substantie en het herstel van de bruikbaarheid zijn de primaire doelstellingen. De ontwikkeling van innovatieve restauratietechnieken en de verwerking van geselecteerde aanvullende materialen illustreren heel direct de hoge eisen die worden gesteld aan de kwaliteit van seriële conserveringsmaatregelen.

De technieken van stabiliserende conservering, die werden toegepast op iets minder dan de helft van de boekbanden, zijn niet zo direct zichtbaar. Het verband tussen minder zichtbare maatregelen en overkoepelende specificaties voor het behoud van het origineel verdient echter bijzondere aandacht. Voorbeelden hiervan zijn ook te vinden in de vitrines en in het boek bij de tentoonstelling. Dit zijn onder andere leren banden met een kleine openingshoek door vaste, verstijfde ruggen. Een boekensteun en een transparante leeswig maken het mogelijk om het boek in een hoek van maximaal 45° te gebruiken. Met bindingen die op deze manier geopend kunnen worden, is er geen invasieve ingreep nodig.

Voor vervormde stoffen hoezen worden zogenaamde vochtinbrengende kompressen gebruikt. Dit is een katoenen hoes die gevuld is met vochtige cellulosevezels en aangepast is aan de vervorming van de binnenkant van de hoes. Het vocht wordt binnen een paar uur gelijkmatig afgegeven. Tijdens het proces ligt het boek tussen een zachte structuur van vlies en vilt. Zandzakjes worden gebruikt om het boek te verzwaren tijdens het bevochtigen. Na het verwijderen van de bevochtigingskussens wordt de vervorming van de kaften verminderd bij het drogen onder matig gewicht. Tegelijkertijd worden gevoelige kaftmaterialen beschermd. Ook in dit geval is het voldoende als het behandelde boek weer gebruikt kan worden met behulp van een boekensteun en leeswig. Inmiddels zijn er ook goede resultaten behaald met deze methode op vervormde zijden banden.

Papieren, leren, perkamenten en stoffen bindingen zijn even historische bindgroepen. Dit wordt ook weerspiegeld in de moeite die is gestoken in het ontwikkelen en bepalen van geschikte maatregelen om met de gevolgen van brand om te gaan. De beslissing of een boek gestabiliseerd of gerestaureerd moet worden is gebaseerd op het oorspronkelijke uiterlijk en het risico op verlies bij – mogelijk beperkt – gebruik. Dit betekent dat niet alleen schade veroorzaakt door hitte en bluswater wordt geaccepteerd als dit het behoud van de boekbanden op de lange termijn niet in gevaar brengt, maar ook eerdere reparaties of restauraties.

De tentoonstelling geeft inzicht in het brede scala aan technieken en materialen die worden gebruikt. Hiertoe behoren vooral de methoden voor preventieve en stabiliserende conservering, waarvan de toepassing op normale volumebestanden is gepland. De tentoonstelling en het bijbehorende boek zijn tot stand gekomen in samenwerking met de Hogeschool voor Toegepaste Wetenschappen en Kunsten Hildesheim. De toegang is gratis.
De twee curatoren, Prof. Ulrike Hähner, hoofd van de afdeling Documenten, Boeken en Grafiek aan de Universiteit voor Toegepaste Wetenschappen en Kunsten Hildesheim en Dr. Michael Knoche, directeur en Dr. Jürgen Weber, adjunct-directeur en hoofd van de afdeling Conservering van de Hertogin Anna Amalia Bibliotheek in Weimar waren beschikbaar voor RESTAURO voor een diepte-interview.