„Al mijn voorgangers waren al orgelbouwers“

Orgelbouwer Alexander Steinbeißer werkt sinds 2013 als restaurateur in de werkplaats voor wetenschappelijke muziekinstrumenten in het Deutsches Museum in München. RESTAURO sprak met hem over zijn huidige projecten

Muziekinstrumenten zijn de grote passie van Alexander Steinbeißer. Sinds 2013 werkt hij als restaurateur in de werkplaats voor wetenschappelijke muziekinstrumenten in het Deutsches Museum in München. Het restauratieatelier is gespecialiseerd in historische klavierinstrumenten zoals klavecimbels, klavichorden, orgels en fortepiano’s.

Op de vraag hoe hij als orgelbouwer bij het restauratieatelier voor wetenschappelijke muziekinstrumenten terecht is gekomen, antwoordt Steinbeißer lachend: „Al mijn voorgangers waren al orgelbouwers, het is een soort traditie. Tijdens je opleiding leer je orgels bouwen, repareren, restaureren en stemmen. Het Deutsches Museum heeft ook veel orgels die voorzien zijn van veel techniek – orgelbouwers hebben een beter overzicht.“

Momenteel restaureert hij een nog bespeelbaar positief orgel, ook wel positief genoemd, van Nicolaus Franciscus Lamprecht uit 1693, dat in 1909 in de collectie van het Deutsches Museum kwam, vermoedelijk uit de kapel van St Emmeram in Gersthofen. Steinbeißer heeft nu het hele positief onderzocht, opgemeten en gedocumenteerd voor een nieuwe orgelcatalogus van het Deutsches Museum – met name voor kleine orgels uit Zuid-Duitsland. Zijn collega’s kunnen deze gegevens nu gebruiken om een CAD-tekening te maken, die nuttig zal zijn voor verdere projecten en presentaties in de nieuwe tentoonstelling.

Steinbeißer legt uit dat niets een kopie meer in de weg staat. Dit onthult een ander deel van het werk van de restaurateur: voor de permanente tentoonstelling „Muziekinstrumenten“ maakt hij kopieën en functionele modellen op basis van CAD-modellen, die worden gebruikt voor onderzoekswerk en demonstraties. De traditionele ambachtelijke technieken die hij tijdens zijn opleiding leerde, zijn hier bijzonder in trek.

Vier jaar geleden bouwde hij een replica van de sprekende machine van Kempelen voor het onderzoeksproject van zijn collega Dr. Silke Berdux, conservator muziekinstrumenten in het museum. Het origineel – een sprekende automaat uit 1791 – is het oudste apparaat voor spraaksynthese. Hij vindt het een bijzondere uitdaging om historische instrumenten na te bouwen waarvan de blauwdrukken niet meer beschikbaar zijn. Dit vereist al zijn kennis van de technologie en constructie van muziekinstrumenten.

Net als bij de restauratie van het positief is het voor hem interessant om het object te onderzoeken en onder de loep te nemen. „Het is spannend om het verhaal te vertellen. Wat heeft dit muziekinstrument meegemaakt? Wat is de oorspronkelijke staat? En wat is er al verbouwd?“, vervolgt Steinbeißer, „De windlade van het positief is bijvoorbeeld veel ouder dan de kast. De kast is waarschijnlijk verbouwd en gefineerd van een eenvoudige doos. Zulke veranderingen kunnen alleen bij nadere inspectie worden ontdekt. Met behulp van een endoscoop kon ik bijvoorbeeld vaststellen dat de balgen aan de binnenkant bedekt zijn met oude graanfacturen. De graanfacturen bevatten namen, data en oud handschrift – vermoedelijk oude kerkfacturen. Zulke ontdekkingen gebeuren bij veel instrumenten. Het is belangrijk om alles te documenteren.“

Naast het restauratiewerk onderhoudt en stemt hij ook de bespeelbare muziekinstrumenten en muziekautomaten in het huis. Normaal gesproken vinden er regelmatig concerten en demonstraties plaats. Door de huidige renovatiewerkzaamheden zijn deze en de onderhouds- en stemtaken komen te vervallen. „In plaats daarvan komt het ene na het andere instrument mijn werkplaats binnen. Ik zal niet klaar zijn voor de opening,“ zegt Steinbeißer rustig, „Restauratie en documentatie nemen hun tijd. Maar bezoekers hoeven zich geen zorgen te maken. Alle instrumenten worden tentoongesteld. Daarna komen ze gewoon naar de werkplaats.“