44 wooneenheden in Saint-Denis van DREAM

Twee decennia na de verwoestende brand in een vervallen flatgebouw aan de Rue Fraizier in Saint-Denis markeert een nieuw bouwproject een keerpunt in de stedelijke ontwikkeling van het noorden van Parijs. Het Parijse bureau DREAM (Dimitri Roussel) heeft daar een woonensemble met 44 eenheden gerealiseerd – de helft te huur, de helft als gesubsidieerd eigendom op basis van het „Bail Réel Solidaire“-model (BRS). Het is het eerste project in zijn soort in Saint-Denis. Het ambitieuze gebaar heeft echter minder te maken met architectonisch vertoon en meer met functionele, in massa geproduceerde huisvesting die sociale integratie nastreeft.

Het nieuwe gebouw staat op een locatie die sinds de brand in 2001 braak lag. De brand legde destijds de vervallen staat van het oude gebouw, dat door haaienhuurders werd gebruikt, drastisch bloot. De daaruit voortvloeiende leegstand werd niet alleen als een fysiek, maar ook als een sociaal gebrek ervaren. DREAM ziet het project nu als een bijdrage aan het „repareren“ van de buurt – en aan het herstel van vertrouwen in de stedelijke ruimte.

De 44 wooneenheden zijn verspreid over verschillende gebouwen en volgen een duidelijk principe: zoveel mogelijk individualiteit binnen de gestandaardiseerde productie. Bijna alle appartementen zijn open, met veel uitzichten in verschillende richtingen. De meeste hebben royale buitenruimtes – balkons of tuinen op de begane grond. Ook aan de interieurkwaliteiten is gedacht: aparte entreezones met bergruimte, daglichtkeukens die indien nodig kunnen worden afgesloten en grote raamopeningen met panoramisch uitzicht maken allemaal deel uit van het repertoire.

Het ontwerp van de plattegrond is gebaseerd op het handvest van Plaine Commune, de intergemeentelijke vereniging die verantwoordelijk is voor het gebied. De stedelijke positionering van de gebouwen beantwoordt aan morfologische en klimatologische analyses van de locatie. Een typische planningsreactie is bijvoorbeeld de verspringing en oriëntatie van de volumes om het daglicht en de natuurlijke ventilatie te optimaliseren.

In termen van ontwerp onthoudt DREAM zich van creatieve experimenten. In plaats daarvan komt de architectonische expressie voort uit de materialiteit en het ritme van de gevel. Houten latten, metalen panelen en open balkonstructuren gemaakt van een combinatie van hout en metaal structureren de buitenschil. Er is veel nadruk gelegd op prefabricage: De houtskeletwanden, inclusief gevelbekleding, ramen en schaduwelementen, werden volledig in de fabriek vervaardigd. De zelfdragende balkons werden ook voorgemonteerd op de bouwplaats afgeleverd.

Deze strategie heeft verschillende voordelen: Ten eerste verhoogt het de kwaliteit van de uitvoering en ten tweede verkort het de bouwtijd – een factor die een speciale rol speelt in het dichtbebouwde en sociaal gevoelige Saint-Denis. Al met al is het resultaat een woongebouw dat vertrouwt op CO₂-reducerende bouwmethoden zonder dit visueel te benadrukken.

Wat opvalt aan het project is het streven om gemeenschappelijke zones te creëren naast de privéleefruimte – een concept dat elders vaak „derde plaatsen“ wordt genoemd. In Saint-Denis zijn de elementen eenvoudig maar effectief: een grote, uitnodigende entree, groene binnenhoven met doorgangen en daktuinen die dienen als plekken om je terug te trekken en elkaar te ontmoeten. De lobby’s fungeren als semi-openbare bufferzones tussen de straat en de flats. Visuele verwijzingen naar de binnenplaats zijn bedoeld om niet alleen licht maar ook sociale controle te bieden.

Het hele project is ontworpen in samenwerking met de openbare woningbouwvereniging Plaine Commune Habitat. Het doel is om een heterogene groep bewoners aan te spreken – zowel mensen met een laag inkomen als jonge gezinnen die een eigendom willen opbouwen via het BRS-model.

Met een bouwkost van ongeveer zeven miljoen euro en een woonoppervlakte van 2.775 vierkante meter (SHAB) valt het project binnen het bereik van wat kan worden gerealiseerd in een gesubsidieerde context. De „NF Habitat“ certificering en het voldoen aan de Franse thermische isolatieregel RT 2012 met een reductie van 20 procent onderstrepen de ecologische focus.

Bij het project waren onder andere Bollinger+Grohmann (bouwtechniek), ENEOR (bouwtechniek), Le Sommer (certificering) en Topager voor de landschapsarchitectuur betrokken. Cap-Exe was verantwoordelijk voor de coördinatie van de verschillende werkzaamheden.

Wat kunnen we uit het project in Saint-Denis afleiden voor het huidige huisvestingsdebat? Zeker geen nieuw type. Het laat eerder zien hoe een combinatie van solide planning, seriematige productie en gemeentelijke controle een bijdrage kan leveren aan duurzame stedelijke ontwikkeling – voorbij creatieve overdrijving, maar ook zonder te vervallen in banale functionaliteit.

De architectuur blijft ingetogen maar weloverwogen. Het ontvouwt zijn effect door dagelijks gebruik – als een plek om te wonen, elkaar te ontmoeten en zich een lang verwaarloosde stedelijke ruimte opnieuw toe te eigenen.

Lees ook: Het station Saint-Denis Pleyel van Kengo Kuma.