„The Poetics of Remediation“ was het motto van de Landschapsbiënnale in Barcelona dit jaar. Met andere woorden, het ging over de poëtica van sanering. De biënnale deed echter niet altijd recht aan dit motto, zowel thematisch als intern.
Stedenbouw bij uitstek: Barcelona. Hoewel de superblokken van de stad een positief voorbeeld zijn, was de Landschapsbiënnale Barcelona 2023 niet overtuigend. Foto: Kaspars Upmanis / Unsplash
Belangrijk instrument om klimaatverandering tegen te gaan
De twaalfde Internationale Landschapsbiënnale van Barcelona vond plaats in Barcelona van 24 tot 28 november 2023. Het thema van de biënnale van dit jaar was „De poëtica van sanering“. Er werd bekeken hoe het landschap een belangrijk instrument zou kunnen worden om de klimaatverandering en toekomstige uitdagingen in de gebouwde omgeving te verzachten.
Landschapsarchitecten van over de hele wereld waren uitgenodigd om deel te nemen. Toch domineerden antropocentrische ideeën over landschap uit de westerse wereld de Biënnale. Er waren uitzonderingen, vooral in de bijdragen van universiteiten als onderdeel van de schoolprijs.
De schoolprijs gaat naar Noorwegen
De Biënnale omvatte de uitreiking van de International Rosa Barba Casanovas Award voor de beste landschapsprojecten, de International Landscape Architecture School Award en een symposium over de nieuwste onderwerpen in de landschapsarchitectuur.
Op de eerste dag werden de inzendingen voor de schoolprijs gepresenteerd. Tien finalisten presenteerden hun projecten in de faculteit Architectuur van de Universitat Politècnica de Catalunya (UPC). Onder de finalisten was ook de Technische Universiteit van München met inzendingen onder leiding van professor Udo Weilacher. De schoolprijs werd gewonnen door de Arctic University of Norway met inzendingen gericht op het ontwerpen van processen samen met menselijke en niet-menselijke actoren. De Technische Universiteit van Istanbul en de Pauselijke Katholieke Universiteit van Peru ontvingen speciale lofbetuigingen.
Het weekend omvatte verschillende evenementen. Er werden onder andere nieuwe boeken gepresenteerd, verschillende locaties in Barcelona bezocht en ’s avonds was er een thematisch filmprogramma.
Rosa Barba Prijs: slechts enkele sociale of ecologische projecten
Het hoofdprogramma van de Biënnale begon op de vierde dag. Alle projecten van de elf finalisten voor de Rosa Barba Prijs werden gepresenteerd. Het werd duidelijk dat de jury had geprobeerd projecten uit alle delen van de wereld te vertegenwoordigen. De projecten kwamen uit Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Azië, Afrika en Oceanië. Er was ook een Duitse vertegenwoordiger, het zomereiland in Heilbronn – gepland als consortium van LOMA architecture . landscape . urbanism en RB+P Landschaftsarchitektur uit Kassel. De uiteindelijke winnaar was het Tangshan Quarry Park project in Nanjing, China, van Z+T Studio.
De individuele projecten beschreven verschillende schalen en thema’s. Van een regionale verhalende ontwikkeling voor de steenkoolregio Birmingham tot een sponsstadproject in Bangkok, landschapsarchitectonische impressies van over de hele wereld werden gepresenteerd. Er werden 225 internationale projecten ingediend.
Het was verrassend om te zien hoe weinig projecten daadwerkelijk actuele uitdagingen van deze tijd oplosten. Veel projecten gaven een conservatief beeld van landschapsarchitectuur. Sculpturen, tuinen en landschapsontwerpen domineerden grote delen van de gepresenteerde projecten. Slechts af en toe kwamen sociale projecten voor, zoals het buurtpark in Medellín, of ecologische projecten, zoals het Benjakitti Forest Park in Bangkok van Turenscape.
Veel auteurs beschreven hun projecten met superlatieven zonder de gepresenteerde ecologische, sociale of contextgerelateerde beschrijvingen te kunnen waarmaken. De toe-eigening van inheemse elementen uit individuele projecten was ook aanwezig. Er werd dus veel „over“ en weinig „met“ gesproken. Ondanks de verschillende landen waaruit de projecten kwamen, was er weinig diversiteit onder de projectvertegenwoordigers.
Lezingen - van inheemse kennis tot Bogotá's stedelijke herontwikkeling en het gebruik van planten
Het programma voor de vijfde en laatste dag bestond uit presentaties door juryleden. Vooral de lezing van Bruno Marques was verfrissend. De voorzitter van de IFLA sprak over de belangrijkste kernthema’s van de landschapsarchitectuur en bracht motivatie en optimisme over. Hij sprak over hoe belangrijk het is voor landschapsarchitectuur om alle mensen te betrekken bij de planning van onze landschappen. Hij ging specifiek in op inheemse kennis – inclusief het laten vertegenwoordigen van deze kennis door de mensen die het hebben. Met andere woorden, precies wat niet gebeurde op de Landschapsbiënnale.
Andere interessante lezingen werden gegeven door professor Gareth Doherty van Harvard University over landschapsarchitectuur in grensregio’s, Martha Fajardo’s opzwepende lezing over de groene stedelijke herontwikkeling van Bogotá in Colombia en de lezing van professor Cassian Schmidt over het gebruik van planten in tijden van klimaatverandering.
Wat leuk zou zijn voor de volgende Biënnale
We hadden hier graag vragen over gesteld. Maar dat was niet gepland. De Landschapsbiënnale is een speciaal evenement voor landschapsarchitectuur. Dat is zichtbaar en belangrijk. Toch zou het mooi zijn als er op de komende Biënnale jongere en meer diverse gezichten zouden verschijnen en er meer ruimte geboden zou worden voor discussies en vragen om een eigentijds beeld van de internationale landschapsarchitectuur te kunnen laten zien dat niet primair gekenmerkt wordt door westerse ideeën en landschapsontwerpen.